วิธีรักษาต่อมลูกหมากโตมีกี่ทาง? ไล่ตั้งแต่เฝ้าดูอาการ ใช้ยา ถึงหัตถการและผ่าตัด พร้อมเกณฑ์ว่าอาการแบบไหนควรคุยกับแพทย์เรื่องขั้นถัดไป

ผู้เขียน

โรงพยาบาลธนบุรี

ชายไทยวัยหกสิบนั่งขอบเตียงตอนกลางคืนหลังตื่นมาเข้าห้องน้ำ ภาพประกอบเรื่องวิธีรักษาต่อมลูกหมากโต

ให้ Ai ช่วยสรุปบทความนี้

ขั้นที่ 1 เฝ้าดูอาการ ไม่ได้แปลว่าปล่อยไว้เฉยๆ

สำหรับคนที่อาการน้อยถึงปานกลางและไม่ค่อยรำคาญ แนวทาง EAU แนะนำให้เฝ้าดูอาการ (Watchful Waiting) ควบคู่กับคำแนะนำเรื่องพฤติกรรม NHS ก็บอกว่าถ้าอาการยังไม่สร้างปัญหามาก แพทย์มักให้ลองปรับพฤติกรรมก่อน การเฝ้าดูจึงเป็นการรักษาแบบหนึ่ง เพราะแนวทาง EAU ยังให้นัดกลับมาประเมินเป็นระยะว่าอาการแย่ลงไหม สิ่งที่ NHS แนะนำให้ลองทำมีดังนี้

  • ลดแอลกอฮอล์และคาเฟอีน ซึ่งทำให้ปัสสาวะบ่อยขึ้น
  • ลดการดื่มน้ำก่อนนอนหรือก่อนออกนอกบ้าน แต่ช่วงอื่นของวันยังดื่มให้พอ
  • กินใยอาหารให้พอเพื่อกันท้องผูก ซึ่งไปกดกระเพาะปัสสาวะ
  • คุมน้ำหนัก เพราะน้ำหนักเกินทำให้อาการแย่ลง
  • ปัสสาวะเสร็จแล้วรอสักครู่แล้วลองอีกครั้ง และไม่เบ่ง

NHS ระบุว่าแพทย์มักให้จดบันทึกอย่างน้อย 3 วัน ว่าดื่มเท่าไร ปัสสาวะบ่อยแค่ไหน และครั้งละเท่าไร ลองดูตัวอย่างสมมติ 3 คืนติดกันลุก 3, 2 และ 4 ครั้ง รวม 9 ครั้ง หาร 3 ได้เฉลี่ย 3 ครั้งต่อคืน ถ้าคืนที่ลุก 4 ครั้งคือคืนที่ดื่มกาแฟหลังมื้อเย็น ก็ได้เบาะแสที่ปรับได้ทันที แทนตัวเลขของคุณเองแล้วนำบันทึกไปให้แพทย์ดู

สมุดบันทึกการดื่มน้ำและการปัสสาวะ 3 วันบนโต๊ะ ใช้ประกอบการเฝ้าดูอาการก่อนเลือกวิธีรักษาต่อมลูกหมากโต

ขั้นที่ 2 ยาแต่ละกลุ่มทำงานคนละแบบ

เมื่ออาการปานกลางถึงรุนแรง NHS ระบุว่าแพทย์อาจให้ยา แบ่งได้ 3 กลุ่ม กลุ่มแรกช่วยให้ปัสสาวะออกง่ายขึ้น เช่น ยากลุ่มอัลฟาบล็อกเกอร์ (Alpha Blocker) กลุ่มที่สองช่วยเรื่องปวดบ่อยหรือปวดกะทันหัน กลุ่มที่สามคือยาลดขนาดต่อม (5-Alpha Reductase Inhibitor: 5-ARI) ซึ่งแนวทาง EAU ใช้ในผู้ที่อาการปานกลางถึงรุนแรงและเสี่ยงที่อาการจะแย่ลง เช่น ต่อมลูกหมากใหญ่กว่า 40 มิลลิลิตร

ยาทุกกลุ่มมีผลข้างเคียง เรื่องที่ผู้ชายถามน้อยแต่กังวลมากคือการหลั่ง งานทบทวนของ DeLay และคณะใน Translational Andrology and Urology ปี 2016 ระบุว่ายากลุ่มอัลฟาบล็อกเกอร์บางตัวทำให้หลั่งไม่ออกได้ และพบมากขึ้นเมื่อใช้ร่วมกับยาลดขนาดต่อม ส่วนแนวทาง AUA ปี 2026 ระบุว่าการรักษาที่ไม่ใช่หัตถการควรเลือกผ่านการตัดสินใจร่วมกันระหว่างแพทย์กับผู้ป่วย (Shared Decision-Making) โดยดูทั้งประสิทธิผล ความคงทน และผลข้างเคียง

ถ้ากินยาแล้วมีผลข้างเคียง อย่าหยุดหรือเปลี่ยนยาเอง ให้แจ้งแพทย์ที่สั่งยา NHS ระบุว่าผู้ที่ใช้ยาจะมีนัดตรวจเป็นระยะเพื่อดูว่ายาได้ผลแค่ไหน ถ้าอยากรู้วันแพทย์ออกตรวจก่อนนัด เปิดดูตารางออกตรวจแพทย์ หรือโทรสายด่วน 1645

แผนภาพบันได 3 ขั้นของวิธีรักษาต่อมลูกหมากโต จากเฝ้าดูอาการ ใช้ยา ถึงหัตถการและผ่าตัด

ขั้นที่ 3 หัตถการและผ่าตัด เมื่อไรถึงเวลาคุยเรื่องนี้

สัญญาณที่แพทย์มักนำมาพิจารณาผ่าตัด

แนวทาง EAU ระบุว่ามักต้องผ่าตัดเมื่อผู้ป่วยมีปัสสาวะคั่งซ้ำหรือรักษาไม่หาย ปัสสาวะล้นไหลออกเอง หรือติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ ส่วน NHS บอกว่าแพทย์อาจเสนอผ่าตัดเมื่อยาไม่ช่วยหรืออาการรุนแรง พูดกันตรงๆ ขนาดต่อมอย่างเดียวไม่ใช่ตัวตัดสิน สิ่งที่แพทย์ชั่งคืออาการ ภาวะแทรกซ้อน และผลจากยาที่ลองแล้ว

ทางเลือกหัตถการมีหลายแบบ แต่ละแบบแลกกันคนละเรื่อง

NHS ระบุว่าวิธีที่พบบ่อยที่สุดคือการผ่าตัดผ่านท่อปัสสาวะ (Transurethral Resection of the Prostate: TURP) ซึ่งตัดเนื้อต่อมบางส่วนออกผ่านท่อเล็กๆ ยังมีวิธีอื่น เช่น ใช้เลเซอร์ กระแสไฟฟ้า ไอน้ำ หรือแรงฉีดน้ำ และการใส่อุปกรณ์เล็กถ่างท่อปัสสาวะ แต่ไม่ได้เหมาะกับทุกคน แนวทาง AUA ปี 2026 อธิบายว่าการเลือกหัตถการต้องชั่งระหว่างประสิทธิผล ความคงทน และผลข้างเคียงเฉพาะของแต่ละวิธี

ตัวอย่างของการแลกคือเรื่องการหลั่ง งานทบทวนของ DeLay และคณะ ปี 2016 ระบุว่า TURP ทำให้การหลั่งผิดปกติราว 65% แต่ในผู้ชายที่เข้ารับ TURP ราว 30-35% มีปัญหานี้อยู่แล้วตั้งแต่ก่อนผ่าตัด ส่วนค่าใช้จ่ายยังไม่มีราคากลางของไทยที่ตรวจสอบได้ ตัวเลขต่างกันตามวิธี วันนอนโรงพยาบาล และสิทธิ์ของแต่ละคน หลักเดียวกับเวลาถามct scan ราคา คือขอให้แจกรายการว่ารวมอะไรบ้างก่อนตัดสินใจ

ขั้น มักใช้เมื่อ สิ่งที่ทำ เรื่องที่ต้องชั่ง แหล่ง
เฝ้าดูอาการ อาการน้อยถึงปานกลาง ไม่ค่อยรำคาญ ปรับพฤติกรรม จดบันทึก นัดประเมินซ้ำ อาการอาจค่อยๆ แย่ลงตามอายุ แนวทาง EAU, NHS
ใช้ยา อาการปานกลางถึงรุนแรง ยาช่วยให้ปัสสาวะออกง่าย ยาลดปวดบ่อย ยาลดขนาดต่อม ผลข้างเคียง เช่น หลั่งไม่ออก ต้องติดตามผล NHS, แนวทาง EAU, DeLay 2016
หัตถการและผ่าตัด ยาไม่ช่วย อาการรุนแรง ปัสสาวะคั่งซ้ำ ติดเชื้อซ้ำ TURP เลเซอร์ ไอน้ำ อุปกรณ์ถ่างท่อ ประสิทธิผล ความคงทน ผลข้างเคียงเฉพาะวิธี แนวทาง EAU, AUA 2026, NHS
อาการที่รอไม่ได้ ปัสสาวะไม่ออกเลย ปัสสาวะเป็นเลือด เจ็บขณะปัสสาวะ รีบพบแพทย์ ปัสสาวะไม่ออกเลยไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ไม่ควรรอดูอาการเอง NHS

 

ใช้ตารางนี้ตัดตัวเลือกเบื้องต้น ตัวเลขจริงต้องดูจากผลตรวจและการประเมินของแพทย์ที่ดูแลคุณ

แพทย์อธิบายทางเลือกวิธีรักษาต่อมลูกหมากโตให้ชายสูงวัยและลูกสาวฟังในห้องตรวจ

อาการแบบไหนรอไม่ได้ และควรถามแพทย์อะไรก่อนเลือกทาง

NHS ให้รีบพบแพทย์โดยเร็วเมื่อมีอาการด้านล่าง เพราะอาจเป็นภาวะแทรกซ้อนหรือโรคอื่น ถ้าปัสสาวะไม่ออกเลย อย่ารอให้หายเอง ให้ไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดหรือโทร 1669

  • ปัสสาวะไม่ออกเลย
  • ปัสสาวะเป็นเลือด อาจเห็นเป็นสีชมพู แดง หรือน้ำตาล
  • เจ็บขณะปัสสาวะ

ถ้ายังไม่ถึงขั้นฉุกเฉิน การเตรียมคำถามไว้ก่อนช่วยให้คุยกับแพทย์ได้ตรงจุดขึ้น ลองใช้ 6 ข้อนี้

  1. อาการตอนนี้อยู่ระดับไหน และเฝ้าดูต่อได้หรือไม่
  2. ต้องตรวจอะไรเพิ่มก่อนเลือกวิธี และผลแต่ละอย่างบอกอะไร
  3. ยาที่แนะนำมีผลข้างเคียงอะไร โดยเฉพาะเรื่องการหลั่ง
  4. ยาโรคอื่นที่กินอยู่ทำให้อาการแย่ลงหรือไม่
  5. ถ้าต้องทำหัตถการ วิธีไหนเหมาะ และแลกกับอะไร
  6. ค่าใช้จ่ายรวมอะไรบ้าง และใช้สิทธิ์การรักษาอะไรได้
อินโฟกราฟิกสรุปวิธีรักษาต่อมลูกหมากโต แยกอาการ 3 ข้อ ปัสสาวะไม่ออกเลยให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ส่วนปัสสาวะเป็นเลือดและเจ็บขณะปัสสาวะให้รีบพบแพทย์ พร้อมช่องคำถาม 6 ข้อก่อนเลือกวิธี

ข้อที่คนลืมบ่อยที่สุดคือข้อ 4 ผู้สูงอายุหลายคนกินยาโรคประจำตัวหลายตัว บางคนมีโรคหัวใจหรือเคยผ่าตัดหัวใจมาก่อน ซึ่งแพทย์ต้องรู้ก่อนวางแผนการรักษา โรงพยาบาลธนบุรีมีศูนย์รักษาเฉพาะทางหลายสาขาที่ประสานการดูแลร่วมกันเมื่อผู้ป่วยมีหลายโรค

ถ้าต้องการปรึกษา ค้นรายชื่อแพทย์ผู้ชำนาญการด้านโรคทางเดินปัสสาวะได้ในหน้าค้นหาแพทย์ของโรงพยาบาลธนบุรี แล้วนำบันทึกการปัสสาวะ 3 วันกับรายชื่อยาที่กินอยู่ไปด้วย

สรุป

กลับไปที่คืนที่ต้องลุกเข้าห้องน้ำสามรอบ คำตอบไม่ได้อยู่ที่การรีบผ่าหรือทนต่อไป แต่อยู่ที่การรู้ว่าตัวเองอยู่ขั้นไหน เริ่มคืนนี้ได้ด้วยการจดการดื่มและการปัสสาวะ 3 วัน แล้วนำไปคุยกับแพทย์ ถ้ายังไม่แน่ใจว่าควรเริ่มตรงไหน ติดต่อโรงพยาบาลธนบุรี หรือโทร 0-2487-2000 และสายด่วน 1645 เพื่อสอบถามก่อนนัดหมาย

FAQ

ต่อมลูกหมากโตกลายเป็นมะเร็งได้ไหม

ไม่ได้ NHS ระบุว่าต่อมลูกหมากโตไม่ได้เกิดจากมะเร็ง และไม่ได้เพิ่มความเสี่ยงมะเร็งต่อมลูกหมาก แต่อาการปัสสาวะลำบากอาจมาจากโรคอื่นที่ร้ายแรงกว่าได้ จึงควรให้แพทย์ตรวจแยกโรค ซึ่งอาจรวมการเจาะเลือดหาค่า PSA ร่วมกับการตรวจอื่นตามที่แพทย์เห็นว่าเหมาะสม

ไม่ต้อง NHS ระบุว่าต่อมลูกหมากโตไม่ได้ต้องรักษาเสมอไป ขึ้นกับว่าอาการรบกวนชีวิตแค่ไหน แนวทาง EAU แนะนำให้เฝ้าดูอาการในผู้ที่อาการน้อยถึงปานกลางและไม่ค่อยรำคาญ ส่วนการผ่าตัดมักพิจารณาเมื่อยาไม่ช่วย อาการรุนแรง ปัสสาวะคั่งซ้ำ หรือติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ

ไม่ควรหยุดหรือเปลี่ยนยาเอง ถ้ามีผลข้างเคียงหรือรู้สึกว่าอาการดีขึ้นแล้ว ให้แจ้งแพทย์ที่สั่งยาก่อน NHS ระบุว่าผู้ที่ใช้ยาจะมีนัดตรวจเป็นระยะเพื่อดูว่ายาได้ผลแค่ไหน แพทย์จะประเมินว่าควรใช้ยาต่อ ปรับยา หรือพิจารณาทางอื่น

มีโอกาส งานทบทวนของ DeLay และคณะ ปี 2016 ระบุว่า TURP ทำให้การหลั่งผิดปกติราว 65% แต่ในผู้ชายที่เข้ารับ TURP ราว 30-35% มีปัญหานี้อยู่แล้วก่อนผ่าตัด ผลต่างกันตามวิธีหัตถการ จึงควรถามแพทย์ตรงๆ ก่อนตัดสินใจว่าวิธีที่แนะนำมีผลต่อการหลั่งอย่างไร

ขึ้นกับหลายปัจจัย และยังไม่มีราคากลางของไทยที่ตรวจสอบได้ ค่าใช้จ่ายต่างกันตามวิธีหัตถการ ผลตรวจก่อนผ่าตัด จำนวนวันนอนโรงพยาบาล และสิทธิ์การรักษาของแต่ละคน ทางที่ได้ตัวเลขจริงคือขอประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลหลังแพทย์วางแผนการรักษาแล้ว และถามว่ารวมค่าแพทย์หรือไม่

แพ็กเกจที่เกี่ยวข้อง

บทความอื่นๆ