ผล TSH กับ FT4 อ่านคู่กันอย่างไร ไม่ให้กังวลเกินผลจริง
TSH คือด่านแรก สูงหรือต่ำบอกทิศทาง
หน้าความรู้ของ ATA ระบุว่าวิธีเริ่มต้นในการตรวจการทำงานของไทรอยด์คือวัดระดับ TSH ในเลือด ATA อธิบายว่า TSH สูงบ่งชี้ว่าต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนไม่พอ หรือภาวะไทรอยด์ต่ำชนิดปฐมภูมิ (Primary Hypothyroidism) ส่วน TSH ต่ำมักบ่งชี้ว่าต่อมสร้างฮอร์โมนมากเกิน
ขั้นตอนเจาะเลือดวัด TSH ไม่ต่างจากการตรวจเลือดรายการอื่น ศูนย์ส่งเสริมสุขภาพของโรงพยาบาลธนบุรีระบุว่ารายการตรวจควรพิจารณาตามอายุ เพศ ประวัติสุขภาพ และปัจจัยเสี่ยงของแต่ละคน ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกอย่างทุกปี
ตัวเลขเดียวยังไม่ใช่คำวินิจฉัย
TSH ที่อยู่นอกช่วงเพียงครั้งเดียวยังไม่ใช่คำวินิจฉัย ต้องอ่านคู่กับ FT4 หน้าความรู้ของ ATA อธิบายว่า TSH สูงกับ FT4 ต่ำบ่งชี้ไทรอยด์ต่ำจากโรคของต่อมเอง TSH ต่ำกับ FT4 สูงพบในภาวะไทรอยด์ทำงานเกิน (Hyperthyroidism) ส่วน TSH ต่ำกับ FT4 ต่ำบ่งชี้ไทรอยด์ต่ำจากปัญหาที่ต่อมใต้สมอง ช่วงอ้างอิงของ TSH และ FT4 ต่างกันตามห้องแล็บและวิธีตรวจ ให้ดูช่วงที่พิมพ์ไว้ในใบผลของแล็บนั้น แล้วให้แพทย์แปลผลคู่กับอาการ
อีกที่ที่คนเห็น TSH บ่อยคือในแพ็กเกจตรวจสุขภาพ ที่โรงพยาบาลธนบุรี TSH เป็นหนึ่งรายการในแพ็กเกจตรวจหาความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองและภาวะสมองเสื่อม ซึ่งเป็นการตรวจหาความเสี่ยงที่รวมรายการอื่นหลายอย่าง คนที่หาข้อมูลป้องกันอัลไซเมอร์จึงอาจเห็น TSH ในรายการ และ TSH ยังอยู่ในโปรแกรม Active Senior 60+ ทั้งสองแพ็กเกจไม่ใช่แพ็กเกจตรวจไทรอยด์โดยตรง
ตัวเลขเดียวยังไม่ใช่คำวินิจฉัย
TSH ที่อยู่นอกช่วงเพียงครั้งเดียวยังไม่ใช่คำวินิจฉัย ต้องอ่านคู่กับ FT4 หน้าความรู้ของ ATA อธิบายว่า TSH สูงกับ FT4 ต่ำบ่งชี้ไทรอยด์ต่ำจากโรคของต่อมเอง TSH ต่ำกับ FT4 สูงพบในภาวะไทรอยด์ทำงานเกิน (Hyperthyroidism) ส่วน TSH ต่ำกับ FT4 ต่ำบ่งชี้ไทรอยด์ต่ำจากปัญหาที่ต่อมใต้สมอง ช่วงอ้างอิงของ TSH และ FT4 ต่างกันตามห้องแล็บและวิธีตรวจ ให้ดูช่วงที่พิมพ์ไว้ในใบผลของแล็บนั้น แล้วให้แพทย์แปลผลคู่กับอาการ
อีกที่ที่คนเห็น TSH บ่อยคือในแพ็กเกจตรวจสุขภาพ ที่โรงพยาบาลธนบุรี TSH เป็นหนึ่งรายการในแพ็กเกจตรวจหาความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองและภาวะสมองเสื่อม ซึ่งเป็นการตรวจหาความเสี่ยงที่รวมรายการอื่นหลายอย่าง คนที่หาข้อมูลป้องกันอัลไซเมอร์จึงอาจเห็น TSH ในรายการ และ TSH ยังอยู่ในโปรแกรม Active Senior 60+ ทั้งสองแพ็กเกจไม่ใช่แพ็กเกจตรวจไทรอยด์โดยตรง
คลำเจอก้อนที่คอ ทำไมแพทย์มักเริ่มจากอัลตราซาวด์ ไม่ใช่เจาะทันที
ลองนึกภาพตอนส่องกระจกแล้วเห็นคอนูนขึ้นข้างหนึ่ง ความกังวลแรกมักเป็นมะเร็ง แนวทาง ATA ปี 2015 ระบุว่าในพื้นที่ที่ได้ไอโอดีนเพียงพอ คลำพบก้อนไทรอยด์ราว 5% ในผู้หญิงและ 1% ในผู้ชาย ขณะที่อัลตราซาวด์ความละเอียดสูงพบก้อนได้ใน 19 ถึง 68% ของคนที่สุ่มตรวจ ตัวเลขชุดนี้เป็นสถิติต่างประเทศ ไม่ใช่ตัวเลขของคนไทย
ATA ระบุต่อว่ามะเร็งพบในราว 7 ถึง 15% ของก้อน ขึ้นกับอายุ เพศ ประวัติได้รับรังสี และประวัติครอบครัว ลองคิดด้วยตัวเลขกลมๆ แบบสมมติ ถ้ามีก้อนไทรอยด์ 100 ก้อน จะเป็นมะเร็งราว 7 ถึง 15 ก้อน อีกราว 85 ถึง 93 ก้อนไม่ใช่มะเร็ง นี่คือเหตุผลที่แพทย์ไม่ได้เจาะทุกก้อน แต่ใช้ลักษณะในอัลตราซาวด์คัดก่อนว่าก้อนไหนควรตรวจต่อ
เจาะชิ้นเนื้อ (FNA) ดูทั้งขนาดและลักษณะของก้อน
แนวทาง ATA ปี 2015 ให้วัด TSH ตั้งแต่การประเมินก้อนครั้งแรก ถ้า TSH ต่ำกว่าปกติจึงทำสแกนไทรอยด์ ส่วนการเจาะดูดเซลล์ด้วยเข็มเล็ก (Fine Needle Aspiration หรือ FNA) ในผู้ใหญ่ ATA แนะนำที่ก้อน 1 ซม. ขึ้นไปเมื่อลักษณะสงสัยสูงหรือปานกลาง 1.5 ซม. ขึ้นไปเมื่อสงสัยต่ำ และอาจพิจารณาที่ 2 ซม. ขึ้นไปเมื่อสงสัยต่ำมาก
ดังนั้นก้อนขนาดเท่ากันอาจได้คำแนะนำต่างกัน อย่าตัดสินเองจากตัวเลขขนาดในใบผล เมื่อแพทย์ต้องการความเห็นทางศัลยกรรม ศูนย์ศัลยกรรมทรวงอกและเต้านม ของโรงพยาบาลธนบุรีมีแพทย์ผู้ชำนาญการโรคทางด้านต่อมไทรอยด์และเต้านม
เตรียมตัวก่อนตรวจไทรอยด์ เรื่องที่คนลืมบอกแพทย์
เรื่องที่คนลืมบอกบ่อยที่สุดคืออาหารเสริม โดยเฉพาะไบโอติน (Biotin) ATA แนะนำไม่ให้กินไบโอติน 2 วันก่อนเจาะเลือดตรวจไทรอยด์ รายงานผู้ป่วยในวารสาร Cureus ปี 2019 อธิบายว่าไบโอตินในเลือดสูงทำให้ผลต่ำหรือสูงเกินจริงได้ ขึ้นกับวิธีตรวจ ก่อนหยุดยาหรืออาหารเสริมใด ให้ถามแพทย์หรือห้องแล็บก่อน
อีกกลุ่มที่ควรแจ้งแพทย์คือผู้ที่ตั้งครรภ์หรือวางแผนมีบุตร งานวิจัยของ Gowachirapant และคณะ (Maternal & Child Nutrition ปี 2013) ในหญิงตั้งครรภ์ไตรมาสแรก 514 คนที่โรงพยาบาลรามาธิบดี พบ FT4 ต่ำ 12% และพบภาวะขาดไอโอดีนระดับน้อยถึงปานกลาง ข้อมูลนี้มาจากโรงพยาบาลเดียวในกรุงเทพฯ ไม่ใช่สถิติทั้งประเทศ ก่อนวันนัด ให้เตรียมข้อมูลตามรายการนี้
- รายชื่อยาและอาหารเสริมที่กินอยู่ทั้งหมด โดยเฉพาะไบโอติน (ข้อที่คนลืมบ่อยที่สุด)
- ผลตรวจไทรอยด์ครั้งก่อน พร้อมช่วงอ้างอิงที่พิมพ์ในใบผล
- ผลหรือภาพอัลตราซาวด์เดิม ถ้าเคยตรวจก้อนที่คอ
- แจ้งถ้าตั้งครรภ์หรือวางแผนมีบุตร
- อาการที่เป็นและวันที่เริ่มสังเกต
- ประวัติโรคไทรอยด์ของคนในครอบครัว
เมื่อไรควรรีบพบแพทย์ และคำถามที่ควรถามแพทย์
สัญญาณที่ไม่ควรรอ
- อาการรุนแรงหรือเปลี่ยนเร็ว เช่น หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรือใจสั่นจนหน้ามืด ให้โทรสายด่วน 1645 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที
- คลำเจอก้อนที่คอใหม่ หรือก้อนเดิมดูโตขึ้น
- ผล TSH หรือ FT4 อยู่นอกช่วงอ้างอิงในใบผล
- ตั้งครรภ์หรือวางแผนมีบุตร และเคยมีผลไทรอยด์ผิดปกติ
- ผลตรวจขัดกับอาการ และกำลังกินอาหารเสริมที่มีไบโอติน
คำถามที่ควรถามแพทย์
- ผลของฉันต่างจากช่วงอ้างอิงแค่ไหน และควรตรวจซ้ำเมื่อไร
- ต้องตรวจ FT4 หรือรายการอื่นเพิ่มไหม เพราะอะไร
- ก้อนในอัลตราซาวด์มีลักษณะแบบไหน เข้าเกณฑ์เจาะชิ้นเนื้อหรือยัง
- ยาหรืออาหารเสริมที่กินอยู่รบกวนผลไหม ต้องหยุดก่อนตรวจหรือเปล่า
- ถ้าต้องติดตามผล ควรดูแลต่อกับแพทย์สาขาใด
ที่โรงพยาบาลธนบุรี ศูนย์อายุรกรรม ระบุงานด้านต่อมไร้ท่อว่าตรวจและดูแลความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ และมีศูนย์เบาหวานและต่อมไร้ท่อที่ดูแลโรคไทรอยด์ โดยเน้นการประเมิน วางแผนการรักษา และติดตามอย่างต่อเนื่อง เมื่อผู้ป่วยมีหลายโรคร่วมกัน ศูนย์ประสานการดูแลร่วมกับศูนย์หรือสาขาที่เกี่ยวข้อง
สรุป: ผลไทรอยด์ผิดปกติ ก้าวต่อไปคือคุยกับแพทย์พร้อมข้อมูลครบ
กลับไปที่ซองผลตรวจที่มีดอกจันท้าย TSH ก้าวต่อไปไม่ใช่การค้นจนดึก แต่คือถ่ายรูปใบผลพร้อมช่วงอ้างอิง จดยาและอาหารเสริมที่กิน แล้วนำไปคุยกับแพทย์ว่าต้องตรวจซ้ำ อัลตราซาวด์ หรือติดตามผล ถ้ายังไม่แน่ใจว่าควรเริ่มที่ใคร ดูรายชื่อแพทย์ผู้ชำนาญการโรคต่อมไร้ท่อผ่านหน้าค้นหาแพทย์ของโรงพยาบาลธนบุรี หรือโทรสอบถามสายด่วน 1645
