ผ่าตัดเนื้องอกมดลูก ตัดเฉพาะก้อนหรือตัดมดลูก? เทียบส่องกล้องกับเปิดหน้าท้อง ใครควรผ่า ระยะพักฟื้น และคำถามที่ควรถามแพทย์ก่อนตัดสินใจ

ผู้เขียน

โรงพยาบาลธนบุรี

ผู้หญิงไทยวัยทำงานนั่งในรถที่ลานจอดโรงพยาบาล ถือซองผลอัลตราซาวนด์ ครุ่นคิดเรื่องการผ่าตัดเนื้องอกมดลูก

ให้ Ai ช่วยสรุปบทความนี้

เมื่อไรควรรีบพบแพทย์ ไม่ต้องรอรอบตรวจประจำปี

บทความเรื่องสัญญาณที่ไม่ควรรอถึงรอบตรวจประจำปีของโรงพยาบาลธนบุรีระบุว่า ถ้ามีอาการแล้วไม่ต้องรอนัดคัดกรอง โดยเฉพาะอาการใหม่ อาการที่เปลี่ยนจากเดิม หรือเป็นต่อเนื่อง อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป แต่การเดาเองอาจเสียเวลา สัญญาณที่เกี่ยวกับเรื่องมดลูกมีดังนี้

  • ประจำเดือนมากหรือยาวกว่าปกติ หรือมีเลือดออกระหว่างรอบเดือน
  • มีเลือดออกทางช่องคลอดหลังหมดประจำเดือนแล้ว
  • ปวดท้องน้อยรุนแรง เป็นซ้ำบ่อย หรือรบกวนชีวิตประจำวัน
  • ท้องน้อยโตขึ้น คลำได้ก้อน แน่นท้อง หรือรู้สึกกดเบียดแบบที่ไม่เคยเป็น

ตัดเฉพาะก้อนหรือตัดมดลูก คำถามแรกคือยังอยากเก็บมดลูกไว้ไหม

การผ่าตัดเนื้องอกมดลูกมีคำถามซ้อนกันสองชั้น ชั้นแรกคือจะเก็บมดลูกไว้หรือไม่ ชั้นที่สองคือจะเข้าทางไหน หลายคนข้ามชั้นแรกไปถามเรื่องแผลก่อน ทั้งที่ชั้นแรกเปลี่ยนชีวิตหลังผ่าตัดมากกว่า NHS ของสหราชอาณาจักร (ปรับปรุงหน้าปี 2565) ระบุว่าหลังตัดมดลูกจะตั้งครรภ์ไม่ได้อีก และถ้ายังไม่หมดประจำเดือนก็จะไม่มีประจำเดือนอีก

ACOG ของสหรัฐฯ (Practice Bulletin ปี 2021) ระบุว่าเนื้องอกมดลูกเป็นข้อบ่งชี้หลักของการตัดมดลูก แต่ผู้ป่วยจำนวนมากมองหาทางเลือกอื่นเพราะอยากมีบุตรหรืออยากเก็บมดลูกไว้ การตัดเฉพาะก้อน (Myomectomy) จึงเป็นทางที่คนกลุ่มนี้ถามถึงก่อน อย่างไรก็ตาม การเก็บมดลูกไว้ไม่ได้แปลว่าตั้งครรภ์ได้แน่นอน งานรวมปี 2025 สรุปว่าผลต่อการมีบุตรระยะยาวของแต่ละวิธียังถกเถียงกันอยู่

ส่องกล้อง เปิดหน้าท้อง หรือหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด งานวิจัยบอกอะไรบ้าง

ส่องกล้องกับเปิดหน้าท้อง ข้อดีที่มีหลักฐานและข้อจำกัดที่ต้องรู้

Cochrane ปี 2014 รวม 9 งานวิจัยแบบสุ่ม 808 คน (หลักฐานถึง ก.ค. 2014) พบว่าการตัดเฉพาะก้อนผ่านกล้องมีความเสี่ยงไข้หลังผ่าตัดลดลง 50% ปวดน้อยกว่า และนอนโรงพยาบาลสั้นกว่าการผ่าเปิดหน้าท้อง ตัวเลข 50% นี้คือเรื่องไข้ ไม่ใช่ทุกภาวะแทรกซ้อน รีวิวเดียวกันรวม 3 งานวิจัยแล้วไม่พบหลักฐานว่าผ่าผ่านกล้องเสี่ยงกลับมาเป็นซ้ำมากกว่า นี่ไม่ได้แปลว่าผ่าแล้วจะไม่กลับมาเป็น

งานรวมปี 2025 จาก 14 งานวิจัย 3,828 คน ในผู้หญิงที่มีเนื้องอกมดลูกหลายก้อนซึ่งมีอาการ (ไม่สุ่ม 12 งาน สุ่ม 2 งาน) พบว่าส่องกล้องเสียเลือดน้อยกว่าและนอนโรงพยาบาลสั้นกว่า แต่ใช้เวลาผ่าเฉลี่ยนานกว่า 12.29 นาที ซึ่งความต่างนี้ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ผู้เขียนยังบอกว่าการเปิดหน้าท้องดูเหมาะกับก้อนหลายก้อนหรือก้อนใหญ่ ดังนั้นส่องกล้องไม่ใช่คำตอบเดียวของทุกคน

ไดอะแกรมเงาร่างลำตัวเทียบตำแหน่งแผลเล็กหลายจุดของการส่องกล้องกับแผลเดียวที่ท้องน้อยของการเปิดหน้าท้อง ในการผ่าตัดเนื้องอกมดลูก

หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด ข้อมูลยังมาจากงานย้อนหลัง

รีวิวในวารสาร World Journal of Surgical Oncology ปี 2023 รวม 15 งานวิจัยแบบย้อนหลัง ไม่ใช่การทดลองแบบสุ่ม พบว่าการตัดเฉพาะก้อนโดยใช้หุ่นยนต์ช่วยเสียเลือดน้อยกว่า ต้องถ่ายเลือดน้อยกว่า และนอนโรงพยาบาลสั้นกว่าเพียงเล็กน้อย เมื่อเทียบกับส่องกล้องแบบปกติ แต่ส่องกล้องแบบปกติใช้เวลาผ่าสั้นกว่า หลักฐานแบบย้อนหลังจึงยังสรุปไม่ได้ว่าวิธีไหนเหนือกว่า

ทางเลือก เก็บมดลูก สิ่งที่งานวิจัยรายงาน ข้อจำกัดที่ควรรู้
ตัดเฉพาะก้อน ส่องกล้อง เก็บ ไข้หลังผ่าลดลง 50% ปวดน้อยกว่า นอนสั้นกว่า (Cochrane 2014) ก้อนหลายก้อนยังถกเถียง เวลาผ่าตัดไม่ต่างอย่างมีนัยสำคัญ (งานรวม 2025)
ตัดเฉพาะก้อน เปิดหน้าท้อง เก็บ ดูเหมาะกับก้อนหลายก้อนหรือก้อนใหญ่ (งานรวม 2025) ปวดมากกว่าและนอนนานกว่าส่องกล้อง
ตัดเฉพาะก้อน หุ่นยนต์ช่วย เก็บ เสียเลือดและถ่ายเลือดน้อยกว่าส่องกล้อง (รีวิว 2023) งานย้อนหลัง ไม่ใช่การทดลองแบบสุ่ม ใช้เวลาผ่านานกว่า
ตัดมดลูก ไม่เก็บ ตัดทางหน้าท้องฟื้นเต็มที่ราว 6-8 สัปดาห์ (NHS ปี 2565) ตั้งครรภ์ไม่ได้อีก

ใช้ตารางนี้ตัดตัวเลือกเบื้องต้น ตัวเลขจริงต้องดูจากผลตรวจและการประเมินของแพทย์ที่ดูแลคุณ ศูนย์สูติ-นรีเวชของโรงพยาบาลธนบุรีระบุบริการ “ผ่าตัดทางนรีเวชด้วยการส่องกล้อง” “ผ่าตัดมดลูกและรังไข่ทางหน้าท้อง” และ “ผ่าตัดทางนรีเวชโดยใช้หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด” โดยแพทย์จะพิจารณาตามความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย ถ้าอยากรู้ว่าวิธีไหนเข้ากับกรณีของคุณ ถามได้ที่ศูนย์สูติ-นรีเวช

พักฟื้นกี่สัปดาห์ ตัวเลขที่เห็นบ่อยเป็นของการตัดมดลูก

NHS ของสหราชอาณาจักร (ปรับปรุงหน้าปี 2565) ระบุว่าการตัดมดลูกทางหน้าท้องมักนอนโรงพยาบาลไม่เกินราว 5 วัน และใช้เวลาฟื้นเต็มที่ราว 6-8 สัปดาห์ ตัวเลขทั้งสองเป็นของการตัดมดลูก ไม่ใช่ของการตัดเฉพาะก้อน ซึ่งแหล่งที่รวบรวมไว้ไม่ได้ให้จำนวนสัปดาห์ สิ่งที่บอกได้คืองานวิจัยทั้ง Cochrane ปี 2014 และงานรวมปี 2025 พบว่าส่องกล้องนอนโรงพยาบาลสั้นกว่าเปิดหน้าท้อง ระยะพักของคุณจึงต้องถามแพทย์ตามวิธีที่วางแผนไว้

ลองวางแผนวันลาด้วยตัวเลขสมมติ สมมติแพทย์ประเมินว่าคุณควรพัก 6 สัปดาห์ เท่ากับ 6 × 7 = 42 วัน ถ้ามีวันลาพักร้อนเหลือ 10 วัน ส่วนที่ขาดอีก 32 วันต้องคุยกับฝ่ายบุคคลเรื่องลาป่วยพร้อมใบรับรองแพทย์ อย่าลืมคนช่วยดูแลที่บ้าน และถ้ามีปัญหาเดิมอย่างเจ็บข้อเท้าจนเดินลำบาก ให้บอกแพทย์ตั้งแต่ก่อนผ่าตัด

คำถามที่ควรถามแพทย์ก่อนผ่าตัด

ก่อนนัดครั้งหน้า ให้เขียนคำถามใส่โทรศัพท์ไว้ เพราะในห้องตรวจที่มีเวลาจำกัด คำถามที่คิดไว้มักหลุดไปบางข้อ ชุดคำถามด้านล่างใช้ได้กับทุกวิธี และช่วยให้คุยกับแพทย์ได้ตรงจุด

  1. ก้อนของฉันอยู่ตำแหน่งไหน มีกี่ก้อน และอาการตอนนี้ต้องรักษาแล้วหรือยัง
  2. ถ้าอยากเก็บมดลูก ตัดเฉพาะก้อนได้ไหม และถ้าตัดมดลูกจะกระทบแผนมีบุตรอย่างไร
  3. ทำไมแนะนำส่องกล้อง เปิดหน้าท้อง หรือหุ่นยนต์ช่วยสำหรับกรณีของฉัน
  4. ต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน และควรลางานกี่สัปดาห์
  5. หลังผ่าตัดมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำไหม และต้องตรวจติดตามบ่อยแค่ไหน
  6. อาการหลังผ่าตัดแบบไหนต้องกลับมาโรงพยาบาลทันที

ข้อที่คนลืมถามบ่อยที่สุดคือข้อ 6 ทั้งที่เป็นข้อที่ใช้จริงตอนกลับบ้าน ตัวอย่างจากหน้า NHS เรื่องการพักฟื้นหลังตัดมดลูก (ปรับปรุงปี 2565) คือ ถ้ามีเลือดออกทางช่องคลอดมาก มีลิ่มเลือด หรือตกขาวกลิ่นแรง ควรพบแพทย์ ส่วนอาการเฉพาะของวิธีที่คุณผ่า ให้แพทย์ระบุไว้ก่อนกลับบ้าน ถ้ามีโรคประจำตัวหรือเคยตรวจไทรอยด์แล้วพบค่าผิดปกติ ให้นำผลและรายการยาไปด้วย แพทย์จะได้ประสานกับศูนย์ที่เกี่ยวข้อง

อินโฟกราฟิก 6 คำถามที่ควรถามแพทย์ก่อนผ่าตัดเนื้องอกมดลูก ตั้งแต่ตำแหน่งก้อนถึงอาการที่ต้องกลับมาโรงพยาบาล

สรุป

ซองเอกสารในรถวันนั้นไม่ได้บังคับให้ต้องผ่าทันที การผ่าตัดเนื้องอกมดลูกเริ่มจากคำถามว่าจะเก็บมดลูกไว้หรือไม่ แล้วค่อยเลือกทางเข้าตามก้อนและแผนชีวิตของคุณ คืนนี้ลองจดอาการ รอบเดือน และคำถาม 6 ข้อไว้ แล้วนำไปคุยกับแพทย์ ถ้าอยากปรึกษาก่อนตัดสินใจ ดูช่องทางติดต่อโรงพยาบาลธนบุรีได้

FAQ

เนื้องอกมดลูกขนาดเท่าไรถึงต้องผ่าตัด

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับทุกคน NICHD ของสหรัฐฯ (ทบทวนหน้าปี 2018) ระบุว่าแพทย์ดูอายุ สุขภาพ ความรุนแรงของอาการ ตำแหน่ง ชนิด ขนาดของก้อน และแผนมีบุตรประกอบกัน ส่วน NHS ระบุว่าผ่าตัดอาจจำเป็นเมื่อยาไม่ช่วย ก้อนใหญ่เกินไป หรืออาการแย่ลง ทั้งสองเป็นข้อมูลต่างประเทศ ควรให้แพทย์ประเมินจากผลตรวจของคุณเอง

ขึ้นกับวิธีผ่าตัด NHS (ปี 2565) ระบุว่าหลังตัดมดลูกจะตั้งครรภ์ไม่ได้อีก ส่วนการตัดเฉพาะก้อนยังเก็บมดลูกไว้ ACOG ปี 2021 ระบุว่าคนที่อยากมีบุตรจึงมักมองหาทางเลือกนอกจากตัดมดลูก แต่งานรวมปี 2025 บอกว่าผลต่อการมีบุตรระยะยาวยังถกเถียงกันอยู่ จึงควรคุยแผนมีบุตรกับแพทย์ก่อนผ่าตัด

ไม่เสมอไป Cochrane ปี 2014 พบว่าส่องกล้องมีความเสี่ยงไข้หลังผ่าลดลง 50% ปวดน้อยกว่า และนอนโรงพยาบาลสั้นกว่า แต่งานรวมปี 2025 ซึ่งส่วนใหญ่เป็นงานไม่สุ่ม ระบุว่าการเปิดหน้าท้องดูเหมาะกับก้อนหลายก้อนหรือก้อนใหญ่ การเลือกขึ้นกับความชำนาญของทีมผ่าตัดและลักษณะก้อนของแต่ละคน

เป็นเรื่องที่ควรถามแพทย์ตั้งแต่ก่อนผ่าตัด เพราะการตัดเฉพาะก้อนยังเก็บมดลูกไว้ Cochrane ปี 2014 รวม 3 งานวิจัยแล้วไม่พบหลักฐานว่าผ่าส่องกล้องเสี่ยงกลับมาเป็นซ้ำมากกว่าผ่าเปิดหน้าท้อง ข้อสรุปนี้คือยังไม่พบความต่างที่ชัดระหว่างสองวิธี ไม่ได้แปลว่าไม่กลับมาเป็น การนัดตรวจติดตามตามที่แพทย์แนะนำจึงสำคัญ

ขึ้นกับวิธีผ่าตัด NHS (ปี 2565) ระบุว่าการตัดมดลูกทางหน้าท้องใช้เวลาฟื้นเต็มที่ราว 6-8 สัปดาห์ ตัวเลขนี้เป็นของการตัดมดลูก ไม่ใช่ตัดเฉพาะก้อน ส่วนงานวิจัยเทียบวิธีพบว่าส่องกล้องนอนโรงพยาบาลสั้นกว่าเปิดหน้าท้อง ควรถามแพทย์ถึงจำนวนวันพักตามวิธีที่วางแผนไว้ แล้วค่อยวางแผนลางาน

แพ็กเกจที่เกี่ยวข้อง

บทความอื่นๆ