CBC คือ การตรวจ อะไร? ถอดผลตรวจนับเม็ดเลือดทีละค่า Hb, WBC, เกล็ดเลือด ค่าสูงหรือต่ำบอกอะไร และผลแบบไหนควรกลับไปคุยกับแพทย์

ผู้เขียน

โรงพยาบาลธนบุรี

ผู้หญิงไทยวัยทำงานนั่งอ่านใบผลตรวจเลือดอย่างสงบหน้าห้องตรวจ ขณะค้นหาว่า cbc คือ การตรวจ อะไร

ให้ Ai ช่วยสรุปบทความนี้

อ่านค่าทีละตัว Hb, WBC, เกล็ดเลือด ค่าสูงหรือต่ำบอกอะไร

ก่อนดูตัวเลข ให้หาคอลัมน์ช่วงอ้างอิง (Reference Range) บนใบผลก่อน เพราะช่วงอ้างอิงที่พิมพ์บนใบผลคือเกณฑ์ของห้องแล็บที่ตรวจคุณ บทความนี้จึงไม่ใส่ค่าปกติเป็นตัวเลขกลาง แต่สรุปไว้ในตารางว่าค่าแต่ละตัวบอกอะไร

ค่าในใบผล บอกอะไร ถ้าต่ำกว่าช่วงอ้างอิง ถ้าสูงกว่าช่วงอ้างอิง
Hb และ Hct ปริมาณฮีโมโกลบินและสัดส่วนเม็ดเลือดแดงในเลือด อาจบ่งชี้โลหิตจาง ต้องหาสาเหตุต่อ แพทย์แปลผลร่วมกับอาการและค่าอื่น
เม็ดเลือดแดง (RBC) จำนวนเม็ดเลือดแดง อาจบ่งชี้โลหิตจาง แพทย์แปลผลร่วมกับค่าอื่น
MCV ลักษณะขนาดของเม็ดเลือดแดง แพทย์ประเมินสาเหตุต่อ ไม่ควรสรุปเองว่าขาดธาตุเหล็ก แพทย์แปลผลร่วมกับค่าอื่น
เม็ดเลือดขาว (WBC) เซลล์ที่ช่วยต่อสู้กับการติดเชื้อ อาจเกี่ยวกับโรคภูมิคุ้มกันต่อตนเอง ไขกระดูก หรือมะเร็ง ต้องตรวจเพิ่มก่อนสรุป อาจมาจากการติดเชื้อ ปฏิกิริยาต่อยา ความเครียดของร่างกาย หรือการสูบบุหรี่
เกล็ดเลือด (Plt) เซลล์ที่ช่วยให้เลือดแข็งตัวเพื่อหยุดเลือด แพทย์ดูร่วมกับอาการเลือดออกง่ายหรือหยุดยาก แพทย์แปลผลร่วมกับค่าอื่น

ใช้ตารางนี้ทำความเข้าใจเบื้องต้น ตัวเลขจริงต้องดูจากช่วงอ้างอิงบนใบผลและการแปลผลของแพทย์ที่รู้ประวัติของคุณ

Hb กับ Hct ต่ำ ใช่โลหิตจางเสมอไหม

WHO นิยามโลหิตจางว่าเม็ดเลือดแดงหรือฮีโมโกลบินต่ำกว่าเกณฑ์ตามอายุ เพศ และสถานะทางสรีรวิทยา แนวทางปี 2024 ใช้เกณฑ์ที่ระดับน้ำทะเล เช่น ผู้ชายอายุ 15-65 ปี ต่ำกว่า 130 g/L ผู้หญิงไม่ตั้งครรภ์อายุ 15-65 ปี ต่ำกว่า 120 g/L หญิงตั้งครรภ์ไตรมาสแรกและไตรมาสสามต่ำกว่า 110 g/L ไตรมาสสองต่ำกว่า 105 g/L ตัวเลขนี้คิดจากเปอร์เซ็นไทล์ที่ 5 ของประชากรอ้างอิง จึงเป็นเกณฑ์นิยามโลหิตจาง ไม่ใช่ช่วงค่าปกติของแล็บ และไม่ครอบคลุมคนอายุเกิน 65 ปี

ลองดูตัวอย่างสมมติ ผู้หญิงอายุ 30 ปี ไม่ตั้งครรภ์ ใบผลรายงาน Hb 11.5 g/dL แปลงหน่วยด้วย 1 g/dL เท่ากับ 10 g/L ได้ 115 g/L ต่ำกว่าเกณฑ์ WHO ที่ 120 g/L อยู่ 5 g/L ซึ่งบอกแค่ว่าควรคุยกับแพทย์เรื่องหาสาเหตุ ถ้า MCV ต่ำร่วมด้วย อย่าเพิ่งสรุปเองว่าขาดธาตุเหล็ก งานทบทวนอย่างเป็นระบบของ Leckngam ปี 2023 ระบุว่าฮีโมโกลบินอี (Hb E) เป็นฮีโมโกลบินผิดปกติที่พบสูงในทุกภาคของไทย แพทย์จึงอาจตรวจเพิ่มเพื่อหาสาเหตุ

WBC สูงไม่ได้แปลว่าติดเชื้อเสมอไป

บทความทบทวนของ Riley และ Rupert ใน American Family Physician (AAFP) ปี 2015 นิยามเม็ดเลือดขาวสูง (Leukocytosis) ในผู้ใหญ่ว่าเกิน 11,000 ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร และระบุว่าการผ่าตัด การออกกำลังกาย การบาดเจ็บ ความเครียดทางอารมณ์ ยาบางชนิด การไม่มีม้าม การสูบบุหรี่ และภาวะอ้วน ทำให้ค่าสูงได้แม้ไม่ได้ติดเชื้อ เกณฑ์นี้เป็นของผู้ใหญ่ เด็กและหญิงตั้งครรภ์ใช้เกณฑ์ต่างออกไป ส่วนค่าที่ต่ำ MedlinePlus ระบุว่าอาจเกี่ยวกับโรคภูมิคุ้มกันต่อตนเองหรือไขกระดูก ต้องตรวจเพิ่มก่อนสรุป

ไดอะแกรมอ่านใบผลการตรวจ CBC (cbc คือ การตรวจ อะไร) หนึ่งบรรทัด เทียบค่าที่วัดได้กับช่วงอ้างอิงและธง H หรือ L

ค่าติด H หรือ L ต้องกังวลแค่ไหน และผลแบบไหนควรกลับไปคุยกับแพทย์

ตัว H หรือ L แปลว่าค่านั้นอยู่นอกช่วงอ้างอิงของห้องแล็บ ไม่ใช่คำวินิจฉัย MedlinePlus ระบุว่าผลที่ผิดปกติไม่ได้หมายความว่าคุณมีภาวะที่ต้องรักษาเสมอไป หน้าเดียวกันยังระบุว่าอาหาร ระดับการออกกำลังกาย ยา การมีประจำเดือน และการดื่มน้ำน้อย มีผลต่อค่าได้ แพทย์จะดูว่าผิดปกติกี่ตัว มากแค่ไหน และเข้ากับอาการหรือประวัติของคุณหรือไม่ ผลที่ควรกลับไปคุยกับแพทย์มีดังนี้

  • ค่าเดิมผิดปกติซ้ำเมื่อเทียบกับผลครั้งก่อน หรือผิดปกติพร้อมกันหลายตัว
  • Hb หรือเม็ดเลือดแดงต่ำ โดยเฉพาะระหว่างตั้งครรภ์ ซึ่ง WHO ใช้เกณฑ์ต่างจากผู้ใหญ่ทั่วไป
  • เม็ดเลือดขาวสูงหรือต่ำ ร่วมกับมีไข้หรือติดเชื้อบ่อย
  • เกล็ดเลือดผิดปกติ ร่วมกับเลือดออกง่ายหรือเลือดหยุดยาก
  • ค่าผิดปกติในคนที่ใช้ยาประจำ เพราะยาบางชนิดทำให้เม็ดเลือดขาวสูงได้
  • MCV ต่ำ ซึ่งแพทย์อาจต้องตรวจเพิ่มเพื่อหาสาเหตุ

ถ้ามีอาการรุนแรงหรือเกิดขึ้นเฉียบพลัน อย่ารออ่านผลเอง ในประเทศไทยโทรสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง หรือติดต่อสายด่วนโรงพยาบาล 1645 ส่วนผลผิดปกติที่ยังไม่มีอาการ ศูนย์อายุรกรรมของโรงพยาบาลธนบุรีมีด้านโรคเลือดที่ตรวจประเมินภาวะซีดหรือผลตรวจเลือดที่ผิดปกติ ศูนย์นี้ดูแลหลายด้านตั้งแต่โรคเลือดไปจนถึงตรวจไทรอยด์ และประสานการดูแลร่วมกับศูนย์ที่เกี่ยวข้องเมื่อผู้ป่วยมีหลายโรคร่วมกัน

เจอ CBC ได้ที่ไหนในรายการตรวจสุขภาพของโรงพยาบาลธนบุรี

บนเว็บของโรงพยาบาลธนบุรี (ตรวจ ณ 5 พ.ย. 2569) CBC ปรากฏเป็นรายการหนึ่งในแพ็กเกจตรวจสุขภาพเฉพาะกลุ่ม เช่น โปรแกรมตรวจสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุ Active Senior 60+ และแพ็กเกจตรวจสุขภาพสำหรับชาวข้ามเพศ ภายใต้ชื่อ “ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC)” แพ็กเกจเหล่านี้รวมรายการตรวจอื่นอีกหลายอย่าง ราคาแพ็กเกจจึงไม่ใช่ราคาของ CBC

อีกกลุ่มคือแพ็กเกจตรวจหาความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองและภาวะสมองเสื่อม ที่มีรายการ “ตรวจความสมบูรณ์ของเลือด (CBC)” อยู่ในตารางรายการตรวจ แพ็กเกจนี้เป็นการตรวจประเมินความเสี่ยงสำหรับคนที่สนใจเรื่องป้องกันอัลไซเมอร์ ไม่ใช่การป้องกันโรค ถ้ายังไม่แน่ใจว่าควรตรวจชุดไหน ถามแพทย์ก่อนได้ เพราะศูนย์ส่งเสริมสุขภาพระบุว่ารายการตรวจควรพิจารณาตามอายุ เพศ และปัจจัยเสี่ยงของแต่ละคน

คำถามที่ควรถามแพทย์เมื่อถือใบผล CBC เข้าห้องตรวจ

เวลาในห้องตรวจมักสั้นกว่าที่คิด เตรียมคำถามไว้ก่อนจะได้คำตอบที่เอาไปใช้ต่อได้จริง ถ้ายังไม่มีแพทย์ประจำ ใช้หน้าค้นหาแพทย์ของโรงพยาบาล หรือโทรสายด่วน 1645 เพื่อนัดหมาย แล้วนำคำถามเหล่านี้ติดไปด้วย

  1. ค่าไหนในใบผลที่ผิดปกติ และห่างจากช่วงอ้างอิงของแล็บนี้มากหรือน้อย
  2. ผลนี้เข้ากับอาการหรือโรคประจำตัวที่มีอยู่ไหม
  3. ยาที่ใช้อยู่มีผลกับค่าเหล่านี้ไหม (ข้อนี้คนลืมบ่อยที่สุด ถ่ายรูปซองยาทุกตัวไปด้วย)
  4. ต้องตรวจซ้ำไหม และถ้าตรวจซ้ำควรตรวจเมื่อไร
  5. ต้องตรวจอะไรเพิ่มเพื่อหาสาเหตุ
  6. อาการแบบไหนที่ควรกลับมาพบแพทย์ก่อนวันนัด
อินโฟกราฟิกสี่ขั้นอ่านผลตรวจ CBC (cbc คือ การตรวจ อะไร) ตั้งแต่วงค่าที่ติด H หรือ L จนถึงคุยกับแพทย์

สรุป

ย้อนกลับไปที่ใบผลในมือหน้าห้องตรวจ CBC คือการตรวจนับเม็ดเลือดที่ให้เบาะแส ไม่ใช่คำตัดสิน สิ่งที่ทำได้ทันทีคือวงค่าที่ติด H หรือ L เทียบกับช่วงอ้างอิงบนใบผล จดยาที่ใช้อยู่ แล้วนำคำถามข้างบนไปคุยกับแพทย์ ถ้าอยากปรึกษาว่าผลของคุณควรดูแลต่ออย่างไร ติดต่อโรงพยาบาลธนบุรี โทร 0-2487-2000 หรือสายด่วน 1645

FAQ

ตรวจ CBC ต้องงดอาหารไหม

โดยทั่วไปไม่ต้องเตรียมตัวพิเศษ MedlinePlus ของสหรัฐฯ ระบุว่าการตรวจ CBC มักไม่ต้องเตรียมตัวเป็นพิเศษ แต่ถ้าเจาะเลือดครั้งเดียวกันเพื่อตรวจรายการอื่นด้วย เช่น น้ำตาลหรือไขมัน อาจต้องงดอาหารหลายชั่วโมง ข้อมูลนี้เป็นของต่างประเทศ ก่อนวันตรวจจึงควรถามโรงพยาบาลที่นัดว่าชุดตรวจของคุณต้องงดอาหารหรือไม่

CBC เป็นแค่ส่วนหนึ่งของการตรวจเลือด MedlinePlus ระบุว่า CBC วัดเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว เกล็ดเลือด ฮีโมโกลบิน และฮีมาโทคริต แต่ไม่ได้บอกค่าน้ำตาล ไขมัน ไต หรือตับ ซึ่งต้องตรวจรายการอื่นแยก ใบผลตรวจสุขภาพจึงมักมีหลายหมวด และรายการที่ควรตรวจขึ้นกับอายุ เพศ และความเสี่ยงของแต่ละคน

ขึ้นกับอายุ เพศ และการตั้งครรภ์ WHO ปี 2024 ใช้เกณฑ์ที่ระดับน้ำทะเล ผู้ชายอายุ 15-65 ปี ต่ำกว่า 130 g/L และผู้หญิงไม่ตั้งครรภ์อายุ 15-65 ปี ต่ำกว่า 120 g/L ส่วนหญิงตั้งครรภ์ ไตรมาส 1 และ 3 ต่ำกว่า 110 g/L ไตรมาส 2 ต่ำกว่า 105 g/L ตัวเลขเหล่านี้เป็นเกณฑ์นิยามโลหิตจาง ไม่ใช่ช่วงค่าปกติของแล็บ

ไม่เสมอไป การติดเชื้อเป็นสาเหตุหนึ่ง แต่บทความทบทวนใน AAFP ปี 2015 ระบุว่าการผ่าตัด การออกกำลังกาย การบาดเจ็บ ความเครียดทางอารมณ์ ยาบางชนิด การสูบบุหรี่ และภาวะอ้วน ทำให้เม็ดเลือดขาวสูงได้ เกณฑ์สูงในผู้ใหญ่คือเกิน 11,000 ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร แพทย์ต้องดูร่วมกับอาการ ไข้ และยาที่ใช้ก่อนสรุปสาเหตุ

ไม่ต้องตกใจ แต่ไม่ควรเพิกเฉย MedlinePlus ระบุว่าผลผิดปกติไม่ได้แปลว่าต้องรักษาเสมอ ให้นำใบผลและรายการยาไปคุยกับแพทย์ ซึ่งอาจให้ตรวจซ้ำหรือตรวจเพิ่ม ศูนย์ส่งเสริมสุขภาพของโรงพยาบาลธนบุรีระบุว่าเมื่อพบผลผิดปกติ ศูนย์ให้คำแนะนำขั้นตอนถัดไป เช่น พบแพทย์ ตรวจเพิ่มเติม หรือส่งต่อศูนย์เฉพาะทาง

แพ็กเกจที่เกี่ยวข้อง

บทความอื่นๆ