nipah virus หรือไวรัสนิปาห์ ตอบ 3 คำถามที่คนไทยถาม ติดจากอะไร อาการแบบไหน ป้องกันอย่างไร พร้อมวิธีเช็กข้อมูลล่าสุดจากกรมควบคุมโรคก่อนเดินทาง

ผู้เขียน

โรงพยาบาลธนบุรี

ผู้ใหญ่วัยสี่สิบนั่งบนโซฟาในห้องนั่งเล่นตอนเช้า อ่านข่าว nipah virus บนมือถือด้วยสีหน้าครุ่นคิด ข้างกายมีกระเป๋าเดินทางใบเล็ก

ให้ Ai ช่วยสรุปบทความนี้

อาการแบบไหน และทำไมช่วงแรกแยกจากไข้ทั่วไปได้ยาก

WHO ระบุว่าบางคนติดเชื้อแล้วไม่มีอาการ แต่ส่วนใหญ่เริ่มด้วยไข้ ร่วมกับอาการทางสมองหรือทางปอด ระยะฟักตัวตาม WHO (หน้าข้อมูล 29 ม.ค. 2569) คือ 3-14 วัน และพบน้อยรายที่ยาวถึง 45 วัน ส่วน CDC (หน้าข้อมูล 13 ก.พ. 2569) ใช้ตัวเลข 4-14 วันหลังรับเชื้อ ถ้าจะนับวันหลังเดินทาง ใช้กรอบ 3-14 วันของ WHO เป็นหลัก อาการที่ WHO ระบุมีดังนี้

  • ไข้
  • ปวดศีรษะ สับสน ง่วงซึม หรือเวียนศีรษะ
  • ไอ หรือหายใจลำบาก
  • หนาวสั่น และอ่อนเพลีย
  • อาเจียน หรือท้องเสีย

ปัญหาคืออาการช่วงแรกคล้ายโรคติดเชื้อทั่วไป WHO ระบุว่าแยกนิปาห์จากโรคอื่นได้ยากถ้าไม่ตรวจทางห้องปฏิบัติการ เช่น RT-PCR จากตัวอย่างทางเดินหายใจ เลือด หรือน้ำไขสันหลัง ซึ่งต้องทำในห้องปฏิบัติการที่เตรียมไว้เฉพาะ การตรวจเลือดในการตรวจสุขภาพประจำปีที่เลือกรายการตามอายุและประวัติ จึงไม่ใช่การตรวจหาเชื้อนี้

อ่านข่าวนิปาห์อย่างไรไม่ให้ตื่นตระหนก ตัวเลขไหนบอกอะไร

ตัวเลขในข่าวมี 2 แบบ แบบแรกคืออัตราตาย ข้อมูล ณ 29 ม.ค. 2569 WHO ประเมินไว้ 40-75% และ Disease Outbreak News ของ WHO ระบุว่าเป็นช่วงจากการระบาดที่บังกลาเทศ อินเดีย มาเลเซีย และสิงคโปร์ ขึ้นกับการตรวจพบเร็วและการดูแล ส่วน CDC (หน้าข้อมูล 13 ก.พ. 2569) ใช้ราว 40-70% และการระบาดที่รัฐเกรละ อินเดีย เดือน พ.ค. 2561 มีอัตราตาย 91% จากผู้ป่วย 23 ราย (J Infect Dis 2019) ตัวเลขเหล่านี้คือสัดส่วนผู้เสียชีวิตในกลุ่มผู้ป่วยของแต่ละเหตุการณ์ ไม่ใช่โอกาสที่คนทั่วไปจะติดเชื้อ

แบบที่สองคือสถานการณ์ผู้ป่วย ซึ่งเปลี่ยนเร็วที่สุด ตารางด้านล่างรวมเฉพาะข้อมูลที่มีวันที่ชัดและตรวจที่มาได้

แหล่ง ข้อมูล ข้อมูล ณ อ่านให้ถูก
WHO Disease Outbreak News อินเดียแจ้ง WHO เมื่อ 26 ม.ค. 2569 ว่ายืนยันผู้ป่วย 2 ราย เป็นบุคลากรการแพทย์ในรัฐเบงกอลตะวันตก ข้อมูล ณ 30 ม.ค. 2569 ยืนยันจากห้องปฏิบัติการ 2 ราย
WHO Disease Outbreak News ความเสี่ยงระดับรัฐปานกลาง ระดับประเทศ ภูมิภาค และโลกต่ำ ไม่แนะนำจำกัดการเดินทางหรือการค้า ข้อมูล ณ 30 ม.ค. 2569 ความเสี่ยงไม่ได้ต่ำทุกระดับ
WHO Disease Outbreak News รัฐเกรละยืนยันผู้ป่วย 1 ราย เมื่อ 11 มิ.ย. 2569 ติดตามผู้สัมผัส 104 คน ยังไม่พบผู้ป่วยต่อ ข้อมูล ณ 18 มิ.ย. 2569 คนละเหตุการณ์กับเบงกอลตะวันตก
รองโฆษกรัฐบาล (ไทยโพสต์) ประเทศไทยยังไม่พบรายงานผู้ป่วยในคน และจะคัดกรองเพิ่มที่ด่านควบคุมโรคติดต่อระหว่างประเทศ ข้อมูล ณ 24 ม.ค. 2569 หลังวันนี้ต้องเช็กประกาศใหม่เอง
กรมควบคุมโรค (กรุงเทพธุรกิจ) ประกาศ 4 มาตรการ คัดกรองผู้เดินทาง เตรียมโรงพยาบาลและห้องปฏิบัติการ สื่อสารความเสี่ยง เฝ้าระวังค้างคาวและสัตว์ ข้อมูล ณ 26 ม.ค. 2569 เป็นมาตรการเฝ้าระวัง ไม่ได้แปลว่าพบผู้ป่วยในไทย

ใช้ตารางนี้ตัดความสับสนเบื้องต้น ข้อความว่า “อันตรายกว่าโควิด” ที่ส่งต่อกันมักหยิบแค่อัตราตาย โดยไม่บอกว่าการติดจากคนสู่คนเกิดกับการสัมผัสใกล้ชิดเป็นหลัก สถานการณ์จริงต้องดูจากประกาศ ล่าสุดของกรมควบคุมโรคและ WHO ทุกครั้ง ถ้าข่าวที่ได้รับไม่มีวันที่หรือไม่บอกแหล่ง อย่าเพิ่งเชื่อและอย่าเพิ่งส่งต่อ

ป้องกันไวรัสนิปาห์อย่างไร สิ่งที่ทำได้จริงตามคำแนะนำ WHO

WHO ไม่ได้บอกให้เลิกกินผลไม้ แต่แนะนำวิธีลดโอกาสรับเชื้อที่ทำได้ในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะเมื่ออยู่ในพื้นที่ที่มีรายงานผู้ป่วย

  • น้ำหวานจากต้นอินทผลัมที่เก็บสด ควรต้มก่อนดื่ม
  • ล้างผลไม้ให้สะอาดและปอกเปลือกก่อนกิน
  • ทิ้งผลไม้ที่มีร่องรอยค้างคาวกัด
  • หลีกเลี่ยงบริเวณที่รู้ว่ามีค้างคาวอาศัย
  • สวมถุงมือและชุดป้องกันเมื่อต้องจับสัตว์ป่วย เช่น หมูหรือม้า
  • เลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดผู้ป่วยแบบไม่ป้องกัน และล้างมือหลังเยี่ยมหรือดูแลผู้ป่วย

ส่วนวัคซีน WHO (หน้าข้อมูล 29 ม.ค. 2569) ระบุว่ายังไม่มีวัคซีนหรือยารักษาจำเพาะ และมีหลายตัวอยู่ระหว่างพัฒนา เช่น วัคซีน mRNA-1215 ที่ทดลองระยะที่ 1 ในผู้ใหญ่ 40 คน (Nature Medicine 2026) ซึ่งทนได้และไม่พบผลไม่พึงประสงค์ร้ายแรง แต่ยังไม่ได้พิสูจน์ว่าป้องกันโรค คำว่าป้องกันในทางการแพทย์จึงหมายถึงลดโอกาส ไม่ใช่กันได้แน่นอน เช่นเดียวกับเรื่องป้องกันอัลไซเมอร์ที่ไม่มีวิธีไหนกันได้แน่นอน

ผลไม้ที่ล้างสะอาดและปอกเปลือกแล้ววางบนเขียงไม้ข้างอ่างล้างจาน ตามวิธีลดความเสี่ยง nipah virus ของ WHO

ก่อนและหลังเดินทาง เช็กข้อมูลล่าสุดและรู้ว่าเมื่อไรควรพบแพทย์

ก่อนไป เช็กประกาศของกรมควบคุมโรคและหน้า Disease Outbreak News ของ WHO และดูวันที่ทุกครั้ง ข้อมูล ณ 30 ม.ค. 2569 WHO ยังไม่แนะนำให้จำกัดการเดินทาง

หลังกลับ ลองนับแบบสมมติ นับวันที่สัมผัสความเสี่ยงครั้งสุดท้ายเป็นวันที่ 1 กรอบระยะฟักตัว 3-14 วันของ WHO จะตกราววันที่ 4 ถึงวันที่ 15 ถ้ามีไข้ช่วงนั้นให้บอกแพทย์ว่าเดินทางมา และเพราะบางรายพบน้อยถึง 45 วัน ถ้าป่วยหลังจากนั้นก็ยังควรเล่าประวัติ

เมื่อไรควรพบแพทย์

  • มีไข้ ร่วมกับปวดศีรษะ สับสน ง่วงซึมผิดปกติ ไอ หรือหายใจลำบาก หลังกลับจากพื้นที่ที่มีรายงานผู้ป่วย
  • มีอาการเหล่านี้หลังดูแลหรือสัมผัสใกล้ชิดผู้ป่วยที่สงสัยว่าติดนิปาห์
  • มีอาการหลังจับสัตว์ป่วย หรือดื่มน้ำหวานจากต้นอินทผลัมดิบในพื้นที่ที่มีรายงาน
  • อาการรุนแรง เช่น สับสน ซึมลง ชัก หรือหายใจลำบากมาก ให้โทรสายด่วน 1645 หรือเรียกรถโรงพยาบาล 02 487 2000 ทันที

WHO ระบุว่าคนที่มีอาการคล้ายนิปาห์ควรไปสถานพยาบาล เพราะการดูแลประคับประคองตั้งแต่เนิ่นๆ สำคัญมากเมื่อยังไม่มียารักษาจำเพาะ บอกแพทย์ตั้งแต่แรกว่าไปที่ไหน วันไหน และสัมผัสอะไรมา ถ้าผู้ป่วยเป็นเด็ก อ่านวิธีสังเกตลูกหอบประกอบ เพราะอาการหายใจลำบากในเด็กไม่ควรรอดูเอง

ศูนย์อายุรกรรมของโรงพยาบาลธนบุรีระบุบริการ “ตรวจ วินิจฉัย และรักษาโรคติดเชื้อ” และ “ประเมินอาการไข้หรือภาวะติดเชื้อที่ยังไม่ทราบสาเหตุ” โดยแพทย์ผู้ชำนาญการด้านโรคติดเชื้อ เปิดทุกวัน 08.00-22.00 น. โทร 02 487 2000 ต่อ 8520-8525 หน้าเว็บไม่ได้ระบุบริการตรวจหาเชื้อนิปาห์ ถ้าสงสัยว่าสัมผัสเชื้อโดยตรง ให้ติดต่อกรมควบคุมโรคควบคู่กันด้วย และแจ้งแพทย์เรื่องประวัติสัมผัสตั้งแต่โทรนัด

แพทย์สวมกาวน์ขาวนั่งฟังผู้ป่วยผู้ใหญ่เล่าประวัติเดินทางในห้องตรวจที่สว่าง เมื่อกังวลเรื่อง nipah virus หลังกลับจากต่างประเทศ

คำถามที่ควรถามแพทย์

  1. อาการแบบนี้ต้องแยกจากโรคอะไรบ้าง และต้องตรวจอะไรเพิ่มไหม
  2. ประวัติเดินทางและการสัมผัสของฉัน ต้องแจ้งหน่วยงานสาธารณสุขหรือไม่
  3. ระหว่างรอผล ควรแยกตัวจากคนในบ้านอย่างไร
  4. อาการแบบไหนที่ต้องกลับมาโรงพยาบาลทันที
  5. ถ้าผลเบื้องต้นปกติ ต้องสังเกตอาการต่ออีกนานแค่ไหน
  6. คนในบ้านที่ดูแลใกล้ชิดควรป้องกันตัวอย่างไร

ข้อที่คนลืมบ่อยที่สุดคือข้อ 2 เพราะมักเล่าแค่อาการ ไม่ได้เล่าวันที่เดินทางและสิ่งที่สัมผัส ลองจดไว้ในมือถือก่อนพบแพทย์ เลือกแพทย์และดูวันออกตรวจได้ที่ค้นหาแพทย์ หรือโทรสายด่วน 1645

อินโฟกราฟิกสรุป nipah virus 3 คำถาม ติดจากอะไร อาการแบบไหน ป้องกันอย่างไร และเช็กวันที่ของข้อมูลก่อนแชร์

สรุป

ย้อนกลับไปที่ข่าวในกลุ่ม LINE ครอบครัว คำตอบที่ใช้ได้จริงคือ nipah virus ติดจากสัตว์ อาหารปนเปื้อน และการสัมผัสใกล้ชิดผู้ป่วย อาการเริ่มด้วยไข้ และลดความเสี่ยงได้ด้วยการต้มน้ำหวานสด ล้างและปอกผลไม้ และเลี่ยงสัมผัสใกล้ชิดผู้ป่วย สิ่งที่ทำได้วันนี้คือดูวันที่ของข่าวก่อนแชร์ ติดตามประกาศของกรมควบคุมโรค และถ้ามีไข้หลังเดินทางให้พบแพทย์พร้อมเล่าประวัติ ถ้ายังไม่แน่ใจ ติดต่อโรงพยาบาลธนบุรีเพื่อสอบถามก่อนได้

FAQ

ไวรัสนิปาห์ติดจากคนสู่คนได้ไหม

ได้ แต่ส่วนใหญ่เกิดจากการสัมผัสใกล้ชิด WHO ระบุว่าพบการติดในสถานพยาบาล และในครอบครัวหรือผู้ดูแลผู้ป่วย งานในบังกลาเทศ (NEJM 2019) พบว่าจากผู้ป่วย 248 ราย มี 82 รายที่ติดจากคนสู่คน การป้องกันคือเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดผู้ป่วยแบบไม่ป้องกัน และล้างมือหลังดูแลหรือเยี่ยมผู้ป่วย

WHO ระบุ 3-14 วัน (หน้าข้อมูล 29 ม.ค. 2569) และพบน้อยรายที่ยาวถึง 45 วัน ส่วน CDC (หน้าข้อมูล 13 ก.พ. 2569) ระบุว่าผู้ป่วยมักเริ่มป่วย 4-14 วันหลังรับเชื้อ สองแหล่งใช้ตัวเลขต่างกันเล็กน้อย ถ้ามีไข้หลังกลับจากพื้นที่ที่มีรายงานผู้ป่วย ให้บอกแพทย์เรื่องการเดินทางทุกครั้ง

ยังไม่มีที่ได้รับอนุญาต WHO ระบุว่ามีผลิตภัณฑ์หลายตัวอยู่ระหว่างพัฒนา เช่น วัคซีน mRNA-1215 ที่ทดลองระยะที่ 1 ในผู้ใหญ่ 40 คน (Nature Medicine 2026) ซึ่งยังไม่ได้พิสูจน์ว่าป้องกันโรคได้ สิ่งที่ WHO ระบุว่าช่วยให้รอดชีวิตดีขึ้นคือการดูแลประคับประคองอย่างใกล้ชิดตั้งแต่เนิ่นๆ

ข้อมูล ณ 24 ม.ค. 2569 รองโฆษกรัฐบาลระบุว่าประเทศไทยยังไม่พบรายงานผู้ป่วยในคน (ไทยโพสต์) และข้อมูล ณ 26 ม.ค. 2569 กรมควบคุมโรคประกาศมาตรการเฝ้าระวัง รวมถึงคัดกรองผู้เดินทาง (กรุงเทพธุรกิจ) สถานการณ์เปลี่ยนได้ จึงควรเช็กประกาศล่าสุดของกรมควบคุมโรค และดูวันที่ของข่าวทุกครั้ง

โรงพยาบาลธนบุรี (Thonburi Hospital) มีศูนย์อายุรกรรมที่ตรวจ วินิจฉัย และรักษาโรคติดเชื้อ และประเมินอาการไข้ที่ยังไม่ทราบสาเหตุ หน้าเว็บไม่ได้ระบุบริการตรวจหาเชื้อนิปาห์ ที่อยู่ 34/1 ซอยอิสรภาพ 44 ถนนอิสรภาพ แขวงบ้านช่างหล่อ เขตบางกอกน้อย กรุงเทพ 10700 โทร 0-2487-2000 สายด่วน 1645 LINE https://lin.ee/SSZxp8l อีเมล th.dmkc@thonburihospital.com

แพ็กเกจที่เกี่ยวข้อง

บทความอื่นๆ