ฉีดมะเร็งปากมดลูกไม่ใช่การรักษา แต่คือวัคซีน HPV ที่ช่วยป้องกัน! สรุปอายุ จำนวนเข็ม ชนิดวัคซีน ผลข้างเคียง และทำไมฉีดแล้วยังต้องตรวจคัดกรอง

ผู้เขียน

โรงพยาบาลธนบุรี

ผู้หญิงวัยทำงานนั่งริมหน้าต่างในออฟฟิศช่วงพักเที่ยง ดูมือถือด้วยสีหน้าครุ่นคิด ขณะอ่านเรื่องฉีดมะเร็งปากมดลูก

ให้ Ai ช่วยสรุปบทความนี้

ฉีดอายุเท่าไร ต้องฉีดกี่เข็ม แนวทางไทยกับต่างประเทศนับไม่เหมือนกัน

WHO ให้ความสำคัญกับเด็กหญิงอายุ 9-14 ปีก่อนเริ่มมีเพศสัมพันธ์ ฉีด 1 หรือ 2 เข็มตามตารางของแต่ละประเทศ ส่วน CDC ของสหรัฐฯ (ข้อมูล ก.ค. 2567) แนะนำฉีดตอนอายุ 11-12 ปี จำนวน 2 เข็มห่างกัน 6-12 เดือนถ้าเริ่มก่อนอายุ 15 ปี และใช้ 3 เข็มเมื่อเริ่มฉีดตั้งแต่อายุ 15 ปีในช่วงอายุที่ CDC แนะนำ ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง WHO ระบุว่าควรได้ 2 หรือ 3 เข็ม

ฝั่งไทย แนวทางกรมควบคุมโรค ฉบับปรับปรุง ก.ค. 2568 ให้เด็กหญิง ป.5 หรืออายุ 11-12 ปี และหญิงไทยอายุ 11-20 ปีที่ยังไม่เคยฉีด รับวัคซีน 9 สายพันธุ์ 1 เข็ม ถ้าใช้ 2 เข็มต้องห่างกันอย่างน้อย 6 เดือน ลองนับแบบสมมติ เข็มแรกเดือนมกราคม เข็มที่ 2 เร็วที่สุดคือเดือนกรกฎาคม พ่อแม่ที่จดเรื่องสุขภาพลูกวัยเรียนไว้อยู่แล้ว ทั้งประวัติวัคซีนและอาการที่ต้องเฝ้าดูอย่างวิธีสังเกตลูกหอบ ควรเก็บสมุดวัคซีนของลูกไว้ให้แพทย์ดูด้วย

วัคซีน 2, 4 หรือ 9 สายพันธุ์ ต่างกันตรงชนิดเชื้อที่ครอบคลุม

WHO ระบุว่าวัคซีน HPV ที่ได้รับอนุญาตทุกตัวป้องกันสายพันธุ์ 16 และ 18 ความต่างอยู่ที่สายพันธุ์อื่นที่เพิ่มเข้ามา ข้อมูลไทยช่วยให้เห็นภาพ งานรีวิวใน APJCP ปี 2015 พบว่าหญิงไทยที่มีรอยโรคก่อนมะเร็งระดับ CIN 2-3 พบ HPV16 38.5% HPV58 20.0% และ HPV18 5.5% สายพันธุ์ 58 อยู่ในวัคซีน 9 สายพันธุ์ แต่ไม่อยู่ในวัคซีน 2 หรือ 4 สายพันธุ์

ชนิดวัคซีน สายพันธุ์ที่ครอบคลุม ข้อควรรู้จากแหล่งอ้างอิง ในแนวทางไทย ก.ค. 2568
2 สายพันธุ์ 16, 18 ครอบคลุมสองสายพันธุ์ที่ WHO (ก.ค. 2569) ระบุว่าก่อมะเร็งราว 76% ใช้ 2 เข็ม เมื่อไม่มีวัคซีน 9 สายพันธุ์
4 สายพันธุ์ 6, 11, 16, 18 เป็นชนิดที่ใช้ในงานติดตามผลของสวีเดน (NEJM 2020) ใช้ 2 เข็ม เมื่อไม่มีวัคซีน 9 สายพันธุ์
9 สายพันธุ์ 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 เพิ่ม 31, 33, 45, 52 และ 58 จากชนิด 4 สายพันธุ์ 1 เข็ม สำหรับเด็กหญิง ป.5 หรืออายุ 11-12 ปี
ทุกชนิด อย่างน้อย 16 และ 18 ไม่ครอบคลุม HPV ทุกชนิด จึงยังต้องตรวจคัดกรอง 2 เข็มห่างอย่างน้อย 6 เดือน หรือ 1 เข็มเป็นทางเลือก

ใช้ตารางนี้ตัดตัวเลือกเบื้องต้น ชนิดที่เหมาะกับแต่ละคนต้องดูจากอายุ ประวัติฉีดเดิม และคำแนะนำของแพทย์ ส่วนตัวเลข 96.7% ที่เห็นบ่อย มาจากงาน NEJM ปี 2015 (ทุนวิจัยจากผู้ผลิต) ในอาสาสมัครหญิงวัยรุ่นตอนปลายถึงวัยผู้ใหญ่ตอนต้น 14,215 คน ซึ่งวัดการลดโรคระดับสูงจาก 5 สายพันธุ์ที่เพิ่มมาเมื่อเทียบกับวัคซีน 4 สายพันธุ์ ไม่ได้แปลว่าป้องกันมะเร็งปากมดลูกได้ 96.7%

ผลข้างเคียงของวัคซีน HPV งานวิจัยบอกอะไร และอะไรที่ยังต้องรอข้อมูล

ความกังวลที่พบบ่อยคือกลัวผลข้างเคียงรุนแรง รีวิว Cochrane ปี 2018 (26 การทดลอง 73,428 คน ประเมินความปลอดภัยใน 23 การศึกษา) พบผลข้างเคียงรุนแรง 669 ราย ในกลุ่มควบคุม และ 656 ราย ในกลุ่มที่ได้วัคซีน ต่อ 10,000 คน ซึ่งใกล้เคียงกัน ส่วนอาการบริเวณที่ฉีด งาน NEJM ปี 2015 พบในกลุ่มวัคซีน 9 สายพันธุ์บ่อยกว่ากลุ่ม 4 สายพันธุ์ และแนวทางกรมควบคุมโรค ฉบับ ก.ค. 2568 ให้ผู้รับวัคซีนพักสังเกตอาการหลังฉีดก่อนกลับบ้าน

ส่วนผลต่อมะเร็งจริง งานในสวีเดน (NEJM 2020) ติดตามหญิงอายุ 10-30 ปีที่ได้วัคซีน 4 สายพันธุ์ พบอัตราส่วนการเกิดมะเร็งเมื่อเทียบกับคนไม่ฉีด (IRR) 0.12 ในคนที่ฉีดก่อนอายุ 17 ปี และ 0.47 ในคนที่ฉีดตอนอายุ 17-30 ปี (ค่ายิ่งต่ำกว่า 1 ยิ่งพบมะเร็งน้อยกว่าคนไม่ฉีด) แต่เป็นงานสังเกต ไม่ใช่การทดลอง ขณะที่ Cochrane พบว่าผู้หญิงที่ฉีดตอนอายุ 24-45 ปียังไม่เห็นการลดรอยโรค CIN2+ ชัด ประโยชน์ในแต่ละช่วงอายุจึงไม่เท่ากัน อีกข้อจำกัดคือ รีวิว Cochrane ปี 2018 ระบุว่างานทดลองที่รวมไว้ยังไม่ใหญ่และไม่นานพอจะวัดผลต่อมะเร็งปากมดลูกโดยตรง และทุกงานยกเว้น 1 งานได้ทุนจากผู้ผลิตวัคซีน

มุมพักสังเกตอาการหลังฉีดมะเร็งปากมดลูก มีเก้าอี้นวม แก้วน้ำ และสมุดบันทึกวัคซีนวางบนโต๊ะ

ฉีดแล้วยังต้องตรวจคัดกรอง และอาการแบบไหนไม่ควรรอ

ฉีดมะเร็งปากมดลูกแล้วไม่ได้แปลว่าเลิกตรวจ WHO ระบุว่ารอยโรคก่อนมะเร็งแทบไม่มีอาการ การคัดกรองจึงสำคัญแม้ฉีดวัคซีนแล้ว โดยแนะนำตรวจด้วยวิธีประสิทธิภาพสูงทุก 5-10 ปี เริ่มอายุ 30 ปี ส่วนผู้ติดเชื้อ HIV เริ่มอายุ 25 ปี ทุก 3-5 ปี เกณฑ์ของไทยอาจต่างจากนี้ ควรถามแพทย์ และอ่านต่อว่าการตรวจภายในกับการคัดกรองมะเร็งปากมดลูกต่างกันอย่างไร

อีกจุดที่สับสนบ่อยคือคิดว่าตรวจสุขภาพประจำปีครอบคลุมทุกอย่าง ศูนย์ส่งเสริมสุขภาพของโรงพยาบาลธนบุรีเลือกรายการตรวจตามอายุ เพศ และประวัติสุขภาพของแต่ละคน ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกอย่างทุกปี การตรวจเลือดประจำปีจึงเป็นคนละรายการกับการคัดกรองมะเร็งปากมดลูก ก่อนนัดควรถามให้ชัดว่ารายการที่เลือกรวมอะไร และถ้าผลผิดปกติ ขั้นตอนถัดไปคืออะไร

อาการแบบไหนควรพบแพทย์ ไม่ต้องรอรอบคัดกรอง

  • เลือดออกผิดปกติระหว่างรอบเดือน หลังหมดประจำเดือน หรือหลังมีเพศสัมพันธ์
  • ตกขาวมากขึ้นหรือมีกลิ่นเหม็น
  • ปวดหลัง ขา หรืออุ้งเชิงกรานต่อเนื่อง
  • น้ำหนักลด อ่อนเพลีย และเบื่ออาหาร
  • รู้สึกไม่สบายในช่องคลอด หรือขาบวม

เมื่อไรควรพบแพทย์: อาการตามรายการนี้ที่ WHO ระบุ ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุทันที ไม่ต้องรอรอบคัดกรอง ส่วนหลังฉีดวัคซีนถ้ามีอาการที่ทำให้กังวล ให้แจ้งสถานที่ที่ฉีดหรือพบแพทย์ ศูนย์สูติ-นรีเวชของโรงพยาบาลธนบุรีให้บริการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกและให้คำปรึกษาเกี่ยวกับเชื้อ HPV โดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง เปิดทุกวัน 07.00-20.00 น. โทร 02 487 2000 ต่อ 7970

แพทย์หญิงสวมกาวน์ขาวคุยกับผู้หญิงวัยสามสิบในห้องให้คำปรึกษา เรื่องเชื้อ HPV ฉีดมะเร็งปากมดลูก และการตรวจคัดกรอง

คำถามที่ควรถามแพทย์ก่อนฉีด

  1. ประวัติวัคซีน HPV เดิมนับเป็นกี่เข็มแล้ว และต้องฉีดต่ออีกไหม
  2. อายุและประวัติแบบนี้ ควรใช้วัคซีนชนิดไหน และกี่เข็ม
  3. เข้ากลุ่มสิทธิประโยชน์ตามแนวทางกรมควบคุมโรคหรือไม่
  4. ถ้าตั้งครรภ์ ให้นม หรือมีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ต้องปรับแผนอย่างไร
  5. หลังฉีดควรสังเกตอาการอะไร และติดต่อใครถ้ากังวล
  6. ควรเริ่มตรวจคัดกรองเมื่อไร ด้วยวิธีไหน และทุกกี่ปี

ข้อที่คนลืมถามบ่อยที่สุดคือข้อ 1 หลายคนเคยฉีดตอนเรียนแต่จำไม่ได้ว่ากี่เข็ม การพกหลักฐานการฉีดไปด้วยช่วยให้แพทย์ประเมินได้ง่ายขึ้น เลือกแพทย์และดูวันออกตรวจได้ที่ค้นหาแพทย์ หรือโทรสายด่วน 1645

อินโฟกราฟิกสรุปเรื่องฉีดมะเร็งปากมดลูก วัคซีน HPV เป็นการป้องกัน จำนวนเข็มตามแนวทาง ชนิด 2 4 9 สายพันธุ์ และฉีดแล้วยังต้องตรวจคัดกรอง

สรุป

ย้อนกลับไปที่โพสต์ของเพื่อนในออฟฟิศ คำตอบคือฉีดมะเร็งปากมดลูกช่วยลดความเสี่ยงจากเชื้อ HPV สายพันธุ์สำคัญ แต่ไม่ได้แทนการตรวจคัดกรอง สิ่งที่ทำได้วันนี้คือเช็กประวัติฉีดเดิม จดคำถามจาก Checklist ข้างบน แล้วนัดคุยกับแพทย์เรื่องวัคซีนและรอบคัดกรองไปพร้อมกัน ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเริ่มตรงไหน ติดต่อโรงพยาบาลธนบุรีเพื่อสอบถามก่อนนัดได้

FAQ

ฉีดมะเร็งปากมดลูกแล้ว ไม่ต้องตรวจ Pap smear ใช่ไหม

ไม่ใช่ ยังต้องตรวจคัดกรองตามรอบ WHO ระบุว่ารอยโรคก่อนมะเร็งแทบไม่มีอาการ การคัดกรองจึงสำคัญแม้ฉีดวัคซีน HPV แล้ว และงาน NEJM ปี 2015 พบว่าวัคซีน 9 สายพันธุ์ไม่ได้ป้องกันสายพันธุ์นอกเหนือ 9 ชนิด WHO แนะนำตรวจด้วยวิธีประสิทธิภาพสูงทุก 5-10 ปี เริ่มอายุ 30 ปี ส่วนวิธีและอายุเริ่มตรวจตามแนวทางไทยควรถามแพทย์

ได้ในกลุ่มเป้าหมาย ตามแนวทางกรมควบคุมโรค ฉบับ ก.ค. 2568 สิทธิประโยชน์ครอบคลุมเด็กหญิง ป.5 หรืออายุ 11-12 ปี กลุ่มตกหล่น และหญิงไทยอายุ 11-20 ปีที่ยังไม่เคยฉีด โดยใช้วัคซีน 9 สายพันธุ์ 1 เข็ม สิทธินี้ไม่ได้แปลว่าฉีดฟรีได้ทุกสถานพยาบาล และนโยบายเปลี่ยนได้ ควรเช็กกับหน่วยบริการตามสิทธิก่อนนัด

ขึ้นกับอายุและประวัติของแต่ละคน รีวิว Cochrane ปี 2018 พบว่าวัคซีนได้ผลมากกว่าในคนที่ยังไม่ติดเชื้อ HPV ตอนเริ่มฉีด และผู้หญิงที่ฉีดตอนอายุ 24-45 ปียังไม่เห็นการลดรอยโรค CIN2+ ชัด จึงควรปรึกษาแพทย์ก่อนตัดสินใจ และตรวจคัดกรองตามรอบต่อไป

ได้ในบางประเทศ WHO ระบุว่าประเทศเหล่านี้เลือกฉีดให้เด็กชายด้วย เพื่อลดการแพร่เชื้อ HPV ในชุมชน และลดมะเร็งในผู้ชายที่เกิดจาก HPV ส่วน CDC ของสหรัฐฯ ใช้คำว่าเด็กอายุ 11-12 ปีโดยไม่แยกเพศ ผู้ชายที่สนใจควรคุยกับแพทย์เรื่องอายุและจำนวนเข็มที่เหมาะ

ศูนย์สูติ-นรีเวชของโรงพยาบาลธนบุรี (Thonburi Hospital) ให้บริการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก และให้คำปรึกษาเกี่ยวกับเชื้อ HPV เรื่องวัคซีนโทรสอบถามก่อน ที่อยู่ 34/1 ซอยอิสรภาพ 44 ถนนอิสรภาพ แขวงบ้านช่างหล่อ เขตบางกอกน้อย กรุงเทพ 10700 โทร 0-2487-2000 ต่อ 7970 สายด่วน 1645 LINE https://lin.ee/SSZxp8l อีเมล th.dmkc@thonburihospital.com

แพ็กเกจที่เกี่ยวข้อง

บทความอื่นๆ