ผู้เขียน
โรงพยาบาลธนบุรี
ให้ Ai ช่วยสรุปบทความนี้
WHO ให้ความสำคัญกับเด็กหญิงอายุ 9-14 ปีก่อนเริ่มมีเพศสัมพันธ์ ฉีด 1 หรือ 2 เข็มตามตารางของแต่ละประเทศ ส่วน CDC ของสหรัฐฯ (ข้อมูล ก.ค. 2567) แนะนำฉีดตอนอายุ 11-12 ปี จำนวน 2 เข็มห่างกัน 6-12 เดือนถ้าเริ่มก่อนอายุ 15 ปี และใช้ 3 เข็มเมื่อเริ่มฉีดตั้งแต่อายุ 15 ปีในช่วงอายุที่ CDC แนะนำ ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง WHO ระบุว่าควรได้ 2 หรือ 3 เข็ม
ฝั่งไทย แนวทางกรมควบคุมโรค ฉบับปรับปรุง ก.ค. 2568 ให้เด็กหญิง ป.5 หรืออายุ 11-12 ปี และหญิงไทยอายุ 11-20 ปีที่ยังไม่เคยฉีด รับวัคซีน 9 สายพันธุ์ 1 เข็ม ถ้าใช้ 2 เข็มต้องห่างกันอย่างน้อย 6 เดือน ลองนับแบบสมมติ เข็มแรกเดือนมกราคม เข็มที่ 2 เร็วที่สุดคือเดือนกรกฎาคม พ่อแม่ที่จดเรื่องสุขภาพลูกวัยเรียนไว้อยู่แล้ว ทั้งประวัติวัคซีนและอาการที่ต้องเฝ้าดูอย่างวิธีสังเกตลูกหอบ ควรเก็บสมุดวัคซีนของลูกไว้ให้แพทย์ดูด้วย
WHO ระบุว่าวัคซีน HPV ที่ได้รับอนุญาตทุกตัวป้องกันสายพันธุ์ 16 และ 18 ความต่างอยู่ที่สายพันธุ์อื่นที่เพิ่มเข้ามา ข้อมูลไทยช่วยให้เห็นภาพ งานรีวิวใน APJCP ปี 2015 พบว่าหญิงไทยที่มีรอยโรคก่อนมะเร็งระดับ CIN 2-3 พบ HPV16 38.5% HPV58 20.0% และ HPV18 5.5% สายพันธุ์ 58 อยู่ในวัคซีน 9 สายพันธุ์ แต่ไม่อยู่ในวัคซีน 2 หรือ 4 สายพันธุ์
| ชนิดวัคซีน | สายพันธุ์ที่ครอบคลุม | ข้อควรรู้จากแหล่งอ้างอิง | ในแนวทางไทย ก.ค. 2568 |
| 2 สายพันธุ์ | 16, 18 | ครอบคลุมสองสายพันธุ์ที่ WHO (ก.ค. 2569) ระบุว่าก่อมะเร็งราว 76% | ใช้ 2 เข็ม เมื่อไม่มีวัคซีน 9 สายพันธุ์ |
| 4 สายพันธุ์ | 6, 11, 16, 18 | เป็นชนิดที่ใช้ในงานติดตามผลของสวีเดน (NEJM 2020) | ใช้ 2 เข็ม เมื่อไม่มีวัคซีน 9 สายพันธุ์ |
| 9 สายพันธุ์ | 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 | เพิ่ม 31, 33, 45, 52 และ 58 จากชนิด 4 สายพันธุ์ | 1 เข็ม สำหรับเด็กหญิง ป.5 หรืออายุ 11-12 ปี |
| ทุกชนิด | อย่างน้อย 16 และ 18 | ไม่ครอบคลุม HPV ทุกชนิด จึงยังต้องตรวจคัดกรอง | 2 เข็มห่างอย่างน้อย 6 เดือน หรือ 1 เข็มเป็นทางเลือก |
ใช้ตารางนี้ตัดตัวเลือกเบื้องต้น ชนิดที่เหมาะกับแต่ละคนต้องดูจากอายุ ประวัติฉีดเดิม และคำแนะนำของแพทย์ ส่วนตัวเลข 96.7% ที่เห็นบ่อย มาจากงาน NEJM ปี 2015 (ทุนวิจัยจากผู้ผลิต) ในอาสาสมัครหญิงวัยรุ่นตอนปลายถึงวัยผู้ใหญ่ตอนต้น 14,215 คน ซึ่งวัดการลดโรคระดับสูงจาก 5 สายพันธุ์ที่เพิ่มมาเมื่อเทียบกับวัคซีน 4 สายพันธุ์ ไม่ได้แปลว่าป้องกันมะเร็งปากมดลูกได้ 96.7%
ความกังวลที่พบบ่อยคือกลัวผลข้างเคียงรุนแรง รีวิว Cochrane ปี 2018 (26 การทดลอง 73,428 คน ประเมินความปลอดภัยใน 23 การศึกษา) พบผลข้างเคียงรุนแรง 669 ราย ในกลุ่มควบคุม และ 656 ราย ในกลุ่มที่ได้วัคซีน ต่อ 10,000 คน ซึ่งใกล้เคียงกัน ส่วนอาการบริเวณที่ฉีด งาน NEJM ปี 2015 พบในกลุ่มวัคซีน 9 สายพันธุ์บ่อยกว่ากลุ่ม 4 สายพันธุ์ และแนวทางกรมควบคุมโรค ฉบับ ก.ค. 2568 ให้ผู้รับวัคซีนพักสังเกตอาการหลังฉีดก่อนกลับบ้าน
ส่วนผลต่อมะเร็งจริง งานในสวีเดน (NEJM 2020) ติดตามหญิงอายุ 10-30 ปีที่ได้วัคซีน 4 สายพันธุ์ พบอัตราส่วนการเกิดมะเร็งเมื่อเทียบกับคนไม่ฉีด (IRR) 0.12 ในคนที่ฉีดก่อนอายุ 17 ปี และ 0.47 ในคนที่ฉีดตอนอายุ 17-30 ปี (ค่ายิ่งต่ำกว่า 1 ยิ่งพบมะเร็งน้อยกว่าคนไม่ฉีด) แต่เป็นงานสังเกต ไม่ใช่การทดลอง ขณะที่ Cochrane พบว่าผู้หญิงที่ฉีดตอนอายุ 24-45 ปียังไม่เห็นการลดรอยโรค CIN2+ ชัด ประโยชน์ในแต่ละช่วงอายุจึงไม่เท่ากัน อีกข้อจำกัดคือ รีวิว Cochrane ปี 2018 ระบุว่างานทดลองที่รวมไว้ยังไม่ใหญ่และไม่นานพอจะวัดผลต่อมะเร็งปากมดลูกโดยตรง และทุกงานยกเว้น 1 งานได้ทุนจากผู้ผลิตวัคซีน
ฉีดมะเร็งปากมดลูกแล้วไม่ได้แปลว่าเลิกตรวจ WHO ระบุว่ารอยโรคก่อนมะเร็งแทบไม่มีอาการ การคัดกรองจึงสำคัญแม้ฉีดวัคซีนแล้ว โดยแนะนำตรวจด้วยวิธีประสิทธิภาพสูงทุก 5-10 ปี เริ่มอายุ 30 ปี ส่วนผู้ติดเชื้อ HIV เริ่มอายุ 25 ปี ทุก 3-5 ปี เกณฑ์ของไทยอาจต่างจากนี้ ควรถามแพทย์ และอ่านต่อว่าการตรวจภายในกับการคัดกรองมะเร็งปากมดลูกต่างกันอย่างไร
อีกจุดที่สับสนบ่อยคือคิดว่าตรวจสุขภาพประจำปีครอบคลุมทุกอย่าง ศูนย์ส่งเสริมสุขภาพของโรงพยาบาลธนบุรีเลือกรายการตรวจตามอายุ เพศ และประวัติสุขภาพของแต่ละคน ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกอย่างทุกปี การตรวจเลือดประจำปีจึงเป็นคนละรายการกับการคัดกรองมะเร็งปากมดลูก ก่อนนัดควรถามให้ชัดว่ารายการที่เลือกรวมอะไร และถ้าผลผิดปกติ ขั้นตอนถัดไปคืออะไร
เมื่อไรควรพบแพทย์: อาการตามรายการนี้ที่ WHO ระบุ ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุทันที ไม่ต้องรอรอบคัดกรอง ส่วนหลังฉีดวัคซีนถ้ามีอาการที่ทำให้กังวล ให้แจ้งสถานที่ที่ฉีดหรือพบแพทย์ ศูนย์สูติ-นรีเวชของโรงพยาบาลธนบุรีให้บริการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกและให้คำปรึกษาเกี่ยวกับเชื้อ HPV โดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง เปิดทุกวัน 07.00-20.00 น. โทร 02 487 2000 ต่อ 7970
ข้อที่คนลืมถามบ่อยที่สุดคือข้อ 1 หลายคนเคยฉีดตอนเรียนแต่จำไม่ได้ว่ากี่เข็ม การพกหลักฐานการฉีดไปด้วยช่วยให้แพทย์ประเมินได้ง่ายขึ้น เลือกแพทย์และดูวันออกตรวจได้ที่ค้นหาแพทย์ หรือโทรสายด่วน 1645
ย้อนกลับไปที่โพสต์ของเพื่อนในออฟฟิศ คำตอบคือฉีดมะเร็งปากมดลูกช่วยลดความเสี่ยงจากเชื้อ HPV สายพันธุ์สำคัญ แต่ไม่ได้แทนการตรวจคัดกรอง สิ่งที่ทำได้วันนี้คือเช็กประวัติฉีดเดิม จดคำถามจาก Checklist ข้างบน แล้วนัดคุยกับแพทย์เรื่องวัคซีนและรอบคัดกรองไปพร้อมกัน ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเริ่มตรงไหน ติดต่อโรงพยาบาลธนบุรีเพื่อสอบถามก่อนนัดได้
ไม่ใช่ ยังต้องตรวจคัดกรองตามรอบ WHO ระบุว่ารอยโรคก่อนมะเร็งแทบไม่มีอาการ การคัดกรองจึงสำคัญแม้ฉีดวัคซีน HPV แล้ว และงาน NEJM ปี 2015 พบว่าวัคซีน 9 สายพันธุ์ไม่ได้ป้องกันสายพันธุ์นอกเหนือ 9 ชนิด WHO แนะนำตรวจด้วยวิธีประสิทธิภาพสูงทุก 5-10 ปี เริ่มอายุ 30 ปี ส่วนวิธีและอายุเริ่มตรวจตามแนวทางไทยควรถามแพทย์
ได้ในกลุ่มเป้าหมาย ตามแนวทางกรมควบคุมโรค ฉบับ ก.ค. 2568 สิทธิประโยชน์ครอบคลุมเด็กหญิง ป.5 หรืออายุ 11-12 ปี กลุ่มตกหล่น และหญิงไทยอายุ 11-20 ปีที่ยังไม่เคยฉีด โดยใช้วัคซีน 9 สายพันธุ์ 1 เข็ม สิทธินี้ไม่ได้แปลว่าฉีดฟรีได้ทุกสถานพยาบาล และนโยบายเปลี่ยนได้ ควรเช็กกับหน่วยบริการตามสิทธิก่อนนัด
ขึ้นกับอายุและประวัติของแต่ละคน รีวิว Cochrane ปี 2018 พบว่าวัคซีนได้ผลมากกว่าในคนที่ยังไม่ติดเชื้อ HPV ตอนเริ่มฉีด และผู้หญิงที่ฉีดตอนอายุ 24-45 ปียังไม่เห็นการลดรอยโรค CIN2+ ชัด จึงควรปรึกษาแพทย์ก่อนตัดสินใจ และตรวจคัดกรองตามรอบต่อไป
ได้ในบางประเทศ WHO ระบุว่าประเทศเหล่านี้เลือกฉีดให้เด็กชายด้วย เพื่อลดการแพร่เชื้อ HPV ในชุมชน และลดมะเร็งในผู้ชายที่เกิดจาก HPV ส่วน CDC ของสหรัฐฯ ใช้คำว่าเด็กอายุ 11-12 ปีโดยไม่แยกเพศ ผู้ชายที่สนใจควรคุยกับแพทย์เรื่องอายุและจำนวนเข็มที่เหมาะ
ศูนย์สูติ-นรีเวชของโรงพยาบาลธนบุรี (Thonburi Hospital) ให้บริการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก และให้คำปรึกษาเกี่ยวกับเชื้อ HPV เรื่องวัคซีนโทรสอบถามก่อน ที่อยู่ 34/1 ซอยอิสรภาพ 44 ถนนอิสรภาพ แขวงบ้านช่างหล่อ เขตบางกอกน้อย กรุงเทพ 10700 โทร 0-2487-2000 ต่อ 7970 สายด่วน 1645 LINE https://lin.ee/SSZxp8l อีเมล th.dmkc@thonburihospital.com
โปรแกรมตรวจภูมิแพ้ Skin Test และ IgE 45 ชนิด
วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่
โปรแกรมตรวจสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุ Active Senior 60+
แพ็กเกจตรวจสุขภาพผู้ป่วยเบาหวาน
แพ็กเกจ TMS กระตุ้นสมองด้วยสนามแม่เหล็ก
วัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบี สำหรับผู้ใหญ่