โรคหัวใจโตไม่ใช่ชื่อโรคเดียว แต่เป็นสัญญาณที่ต้องหาต้นเหตุ ไล่ตั้งแต่อาการ สาเหตุ การตรวจ Echo ทางรักษา และอาการแบบไหนต้องรีบพบแพทย์

ผู้เขียน

โรงพยาบาลธนบุรี

ผู้ใหญ่วัยกลางคนนั่งอ่านใบผลตรวจสุขภาพที่โต๊ะกินข้าวตอนค่ำด้วยสีหน้าสงบ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของโรคหัวใจโต

ให้ Ai ช่วยสรุปบทความนี้

เหนื่อยง่าย ขาบวม ใจสั่น อาการที่ควรเอะใจ

ศูนย์หัวใจของโรงพยาบาลธนบุรีระบุอาการกลุ่มหนึ่งที่เป็นเหตุให้ตรวจประเมินหัวใจ อาการพวกนี้มักค่อยๆ เป็น จนหลายคนเผลอโทษอายุหรือความเหนื่อยจากงาน ถ้าคนที่หายใจหอบเป็นเด็กเล็ก ให้ดูวิธีสังเกตลูกหอบแยกต่างหาก เพราะการสังเกตในเด็กมีรายละเอียดของตัวเอง

  • เหนื่อยง่ายกว่าเดิม หรือหายใจไม่สะดวกตอนทำกิจกรรมที่เคยทำได้สบาย
  • บวมที่เท้าหรือขา
  • ใจสั่น หรือรู้สึกว่าหัวใจเต้นผิดจังหวะ
  • หน้ามืด เป็นลม หรือหมดสติโดยไม่ทราบสาเหตุ
  • เจ็บหรือแน่นหน้าอก

อาการเหล่านี้ไม่ได้บอกว่าหัวใจโตแน่นอน เพราะเกิดจากสาเหตุอื่นนอกจากหัวใจได้ด้วย และ Mayo Clinic ระบุว่าบางคนหัวใจโตโดยไม่มีอาการเลย ส่วนคนที่มีอาการ อาจหายใจไม่อิ่มโดยเฉพาะตอนนอนราบ ตื่นกลางดึกเพราะหายใจไม่ทัน หรือบวมที่ท้องหรือขา ถ้าเป็นต่อเนื่องหรือแย่ลง ก็มีเหตุผลพอให้นัดตรวจ ถ้าอยากเทียบอาการให้ละเอียดขึ้น อ่านต่อได้ที่ 10 สัญญาณเตือนโรคหัวใจ ของโรงพยาบาลธนบุรี

ผลเอกซเรย์บอกเงาหัวใจโต แล้ว Echo กับ EKG บอกอะไรเพิ่ม

ค่า CTR ในใบผลเอกซเรย์อ่านอย่างไร

ในภาพเอกซเรย์ทรวงอก จะมีการเทียบความกว้างของเงาหัวใจกับความกว้างของทรวงอก เรียกว่าอัตราส่วนหัวใจต่อทรวงอก (Cardiothoracic Ratio: CTR) Radiopaedia ระบุว่าตามแบบดั้งเดิม ค่าที่มากกว่า 0.5 ถือว่าผิดปกติ และค่าที่เกิน 0.55 จำเพาะต่อห้องหัวใจโตมากกว่า โดยวัดจากภาพเอกซเรย์ท่ายืนแบบ PA ส่วน Mayo Clinic ย้ำว่าเมื่อภาพตรวจใดก็ตามเห็นหัวใจโต ต้องมีการตรวจอื่นตามมาจึงจะวินิจฉัยได้ ถ้าไม่แน่ใจว่าภาพของคุณถ่ายท่าไหน ให้ถามแพทย์ผู้แปลผล

ลองดูตัวอย่างสมมติ ถ้าเงาหัวใจกว้าง 15 เซนติเมตร และทรวงอกกว้าง 28 เซนติเมตร เอา 15 หารด้วย 28 ได้ราว 0.54 ซึ่งเกิน 0.5 แต่ยังไม่ถึง 0.55 ตัวเลขแบบนี้แปลว่าภาพเอกซเรย์ส่งสัญญาณให้ตรวจต่อ ไม่ได้แปลว่าเป็นโรคแล้ว เพราะ CTR เป็นเครื่องมือคัดกรองแบบหยาบ ค่าของคุณเองให้ดูจากใบรายงานและคำอธิบายของแพทย์

ตรวจอะไรต่อหลังเอกซเรย์

Mayo Clinic ระบุว่าการตรวจที่อาจตามมามีทั้งตรวจเลือด เอกซเรย์ทรวงอก คลื่นไฟฟ้าหัวใจ และ Echo โดยแพทย์เลือกตามอาการของแต่ละคน ไม่จำเป็นต้องทำครบทุกอย่าง ตารางด้านล่างสรุปว่าแต่ละการตรวจช่วยตอบคำถามอะไร

การตรวจ ช่วยดูอะไร ข้อจำกัดที่ควรรู้
เอกซเรย์ทรวงอก ขนาดเงาหัวใจเทียบกับทรวงอก (CTR) คัดกรองแบบหยาบ เกณฑ์ใช้กับภาพท่ายืน PA และบอกต้นเหตุไม่ได้
คลื่นไฟฟ้าหัวใจขณะพัก (ECG/EKG) อัตราและจังหวะการเต้น รวมถึงความผิดปกติบางประเภทของหัวใจ บอกได้บางประเภท ไม่ครอบคลุมทุกความผิดปกติ
Echo ผ่านทรวงอก (TTE) โครงสร้าง การบีบตัว ลิ้นหัวใจ ขนาดของห้องหัวใจ การแปลผลเป็นตัวเลขขึ้นกับแพทย์ผู้ตรวจ ค่าตัวเลขให้แพทย์อธิบายจากผลของคุณเอง
Echo ผ่านหลอดอาหาร (TEE) ภาพหัวใจผ่านทางหลอดอาหาร ทำตามข้อบ่งชี้และดุลยพินิจของแพทย์
Doppler Echocardiography การไหลเวียนของเลือดภายในหัวใจและหลอดเลือด แพทย์เลือกใช้ตามข้อบ่งชี้
ตรวจเลือด ข้อมูลประกอบการหาต้นเหตุ รายการตรวจขึ้นกับที่แพทย์สั่ง

ใช้ตารางนี้ทำความเข้าใจเบื้องต้น ผลจริงต้องดูจากการแปลผลของแพทย์ ศูนย์หัวใจ ของโรงพยาบาลธนบุรีมีตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจขณะพัก และตรวจหัวใจด้วยคลื่นเสียงสะท้อนความถี่สูงทั้งแบบผ่านทรวงอก ผ่านหลอดอาหาร และ Doppler ดูแลโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางควบคู่กับเทคโนโลยีที่ทันสมัย โดยวางแผนการตรวจตามอาการและข้อบ่งชี้ของผู้ป่วยแต่ละราย

ห้องตรวจคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ (Echo) ที่มีเครื่องอัลตราซาวด์และเตียงตรวจ ซึ่งช่วยดูโครงสร้างและขนาดห้องหัวใจ หนึ่งในการตรวจเมื่อสงสัยโรคหัวใจโต

โรคหัวใจโตรักษาได้ไหม คำตอบขึ้นกับว่าเกิดจากอะไร

พูดกันตรงๆ ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกคน เพราะหัวใจโตไม่ใช่โรคเดียว แนวทางจึงเริ่มจากดูแลต้นเหตุ เช่น ความดันโลหิตสูง ลิ้นหัวใจ หรือไทรอยด์ แล้วแพทย์พิจารณาการรักษาตามความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย ถ้าต้นเหตุคาบเกี่ยวหลายระบบ การดูแลก็อาจต้องประสานกันระหว่างศูนย์ที่เกี่ยวข้อง

ตัวอย่างที่มีข้อมูลคือหัวใจหนาจากความดันสูง งานวิเคราะห์รวม 4 งานวิจัยใน American Journal of Hypertension ปี 2003 ในผู้มีความดันสูง 1,064 คน ที่ตรวจ Echo ซ้ำหลังครั้งแรก 3-10 ปี พบว่าเมื่อเทียบกับกลุ่มที่หัวใจห้องล่างซ้ายยังหนาอยู่หรือเพิ่งหนาขึ้น กลุ่มที่ภาวะหัวใจห้องล่างซ้ายหนาลดลงระหว่างรักษาความดัน มีความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดภายหลังต่ำกว่าอย่างชัดเจน แต่นี่เป็นความสัมพันธ์จากการติดตาม ไม่ใช่คำสัญญาว่ารักษาแล้วจะไม่เสี่ยงอีก

ผู้สูงอายุวัดความดันโลหิตที่บ้านแล้วจดลงสมุด ซึ่งเป็นข้อมูลที่ช่วยแพทย์ดูแลต้นเหตุของโรคหัวใจโต

ตัวเลขในไทยก็ชี้ไปทางเดียวกัน การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยที่ตีพิมพ์ใน BMC Public Health ปี 2024 พบความชุกความดันสูงในผู้ใหญ่อายุ 20 ปีขึ้นไป 25.7% (ปรับมาตรฐานอายุ ข้อมูลปี 2019-2020) และในผู้มีความดันสูงทั้งหมด มีเพียง 22.7% ที่คุมความดันได้ ส่วนงานวิจัยข้อมูลเบิกจ่ายภาครัฐของไทยช่วงปี 2008-2013 (BMC Cardiovascular Disorders ปี 2022) พบว่าผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวที่นอนโรงพยาบาลกลับเข้าโรงพยาบาลภายใน 1 ปีถึง 73% ตัวเลขนี้ไม่ใช่ของทุกคนที่หัวใจโต แต่ชี้ว่าการตรวจตามนัดและติดตามต่อเนื่องสำคัญแค่ไหน

เมื่อไรควรรีบพบแพทย์ และสัญญาณฉุกเฉินที่ห้ามรอ

แยกให้ชัดว่ามีสองระดับ ถ้าเหนื่อยง่าย ขาบวม หรือใจสั่นที่ค่อยๆ เป็นมากขึ้น ควรนัดพบแพทย์โรคหัวใจในเร็ววัน ไม่ต้องรอให้หนักก่อน แต่ถ้ามีอาการต่อไปนี้ NHS และ CDC แนะนำให้เรียกรถพยาบาลฉุกเฉินทันที

  • เจ็บหรือแน่นหน้าอก โดยเฉพาะเมื่อร้าวไปแขน คอ หรือกราม
  • หายใจลำบากมาก
  • ริมฝีปากซีดหรือเขียว
  • หมดสติ หรือรู้สึกจะเป็นลม
  • อ่อนแรง เวียนหัว หรือหน้ามืด ร่วมกับไม่สบายหน้าอก

ในไทยให้โทรสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669 ตามที่บทความเรื่องกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันของโรงพยาบาลธนบุรีแนะนำ หรือโทรสายด่วนโรงพยาบาลธนบุรี 1645 และไม่ควรขับรถไปโรงพยาบาลเอง อย่ารอให้อาการครบหลายข้อ และอย่าใช้บทความนี้แทนการประเมินของแพทย์

คำถามที่ควรถามแพทย์ก่อนออกจากห้องตรวจ

ในห้องตรวจ หลายคนจำได้แค่คำว่าหัวใจโต แล้วกลับบ้านพร้อมคำถามเต็มหัว จดคำถามเหล่านี้ไปด้วย พกผลเอกซเรย์และผลตรวจเดิม ข้อที่คนลืมถามบ่อยที่สุดคือข้อ 5 ถ้ายังไม่รู้จะนัดแพทย์ท่านไหน ดูได้จากค้นหาแพทย์ แล้วโทรยืนยันวันออกตรวจก่อนเดินทาง

  1. หัวใจโตแบบไหน ผนังหนา ห้องขยาย หรือเป็นแค่เงาในเอกซเรย์
  2. แพทย์คิดว่าต้นเหตุคืออะไร และต้องตรวจอะไรเพิ่มเพื่อยืนยัน
  3. ผล Echo บอกอะไรเรื่องการบีบตัวและลิ้นหัวใจ
  4. การรักษาแต่ละอย่างที่ได้รับมีเป้าหมายอะไร
  5. อาการแบบไหนต้องกลับมาก่อนนัด หรือต้องโทร 1669
  6. ต้องตรวจติดตามบ่อยแค่ไหน และนัดครั้งหน้าจะดูอะไร
อินโฟกราฟิกสรุปเส้นทางเมื่อสงสัยโรคหัวใจโต จากสัญญาณ ตรวจ หาต้นเหตุ ถึงรักษาและติดตาม

สรุป

ย้อนกลับไปที่ซองผลตรวจบนโต๊ะกินข้าว คำว่าเงาหัวใจโตไม่ใช่คำตัดสิน แต่เป็นจุดเริ่มของการหาต้นเหตุ สิ่งที่ทำได้คืนนี้คือจดอาการ เตรียมผลตรวจเดิม แล้วนัดพบแพทย์ ถ้าอยากสอบถามก่อนนัด ติดต่อโรงพยาบาลธนบุรี หรือโทรสายด่วน 1645 และถ้ามีอาการฉุกเฉิน ให้โทร 1669 ทันที

FAQ

โรคหัวใจโตอันตรายไหม

ขึ้นกับต้นเหตุ Mayo Clinic ระบุว่าหัวใจโตเป็นสัญญาณของภาวะอื่น ไม่ใช่โรคในตัวเอง บางสาเหตุดูแลได้ด้วยการรักษาโรคต้นทาง บางสาเหตุต้องติดตามใกล้ชิด จึงไม่ควรเดาจากผลเอกซเรย์อย่างเดียว ให้แพทย์ประเมินร่วมกับอาการและผลตรวจอื่น ถ้าเจ็บแน่นหน้าอก หายใจลำบากมาก หรือหมดสติ ให้โทร 1669 ทันที

ตอบแบบเดียวไม่ได้ เพราะขึ้นกับสาเหตุ แนวทางคือดูแลต้นเหตุ แล้วแพทย์พิจารณาเป็นรายบุคคล งานวิเคราะห์รวมใน American Journal of Hypertension ปี 2003 พบว่าผู้มีความดันสูงที่ผนังหัวใจห้องล่างซ้ายหนาลดลงระหว่างรักษา มีความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดภายหลังต่ำกว่า แต่เป็นความสัมพันธ์จากการติดตาม ไม่ใช่คำสัญญาผลการรักษา

ต้องให้แพทย์ประเมินต่อ แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่ม เช่น Echo หรือคลื่นไฟฟ้าหัวใจ ตามอาการ Radiopaedia ระบุว่าค่า CTR ที่มากกว่า 0.5 ถือว่าผิดปกติแบบดั้งเดิม โดยวัดจากภาพท่ายืนแบบ PA และ Mayo Clinic ระบุว่าเมื่อภาพตรวจเห็นหัวใจโต ต้องมีการตรวจอื่นตามมาเพื่อหาภาวะที่เป็นต้นเหตุ จึงไม่ควรสรุปจากเอกซเรย์อย่างเดียว

Echo ใช้คลื่นเสียงความถี่สูงสร้างภาพหัวใจ หน้าศูนย์หัวใจของโรงพยาบาลธนบุรีระบุว่าใช้ประเมินโครงสร้าง การบีบตัว ลิ้นหัวใจ ขนาดของห้องหัวใจ และการไหลเวียนของเลือด ตรวจได้ทั้งผ่านทรวงอกและผ่านหลอดอาหารตามข้อบ่งชี้ ส่วนเกณฑ์ตัวเลขให้แพทย์อธิบายจากผลของคุณเอง

ควรถามแพทย์ Mayo Clinic ยกความดันโลหิตสูงเป็นภาวะหนึ่งที่ทำให้หัวใจทำงานหนักจนโตได้ และการสำรวจในไทยปี 2019-2020 พบผู้ใหญ่อายุ 20 ปีขึ้นไปมีความดันสูง 25.7% และในผู้มีความดันสูง มีเพียง 22.7% ที่คุมความดันได้ ถ้าเป็นความดันสูงมานาน ให้ถามแพทย์ว่าควรตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจหรือ Echo หรือไม่

แพ็กเกจที่เกี่ยวข้อง

บทความอื่นๆ