- มะเร็งตับอ่อนชนิด Pancreatic Ductal Adenocarcinoma หรือ PDAC เกิดจากเซลล์บริเวณท่อของตับอ่อน และต่างจากเนื้องอกต่อมไร้ท่อของตับอ่อน
- ปวดท้องหรือหลัง น้ำหนักลด เบื่ออาหาร และตัวเหลืองตาเหลือง เป็นอาการที่ควรหาสาเหตุ แต่ไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็งทุกคน
- EUS ช่วยประเมินตับอ่อนจากใกล้กระเพาะอาหารและลำไส้เล็กส่วนต้น และเก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อได้เมื่อจำเป็น
- CT MRI และ EUS ให้ข้อมูลต่างกัน แพทย์เลือกใช้ร่วมกันตามคำถามทางคลินิก ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจเหมือนกัน
- การตรวจคัดกรองในคนไม่มีอาการและความเสี่ยงทั่วไปไม่ใช่คำแนะนำสำหรับทุกคน ส่วนผู้มีความเสี่ยงทางพันธุกรรมหรือครอบครัวควรปรึกษาแพทย์เรื่องแผนเฝ้าระวัง
มะเร็งตับอ่อนอาจเริ่มจากอาการที่ดูธรรมดา รู้จักสัญญาณเตือนและการตรวจ EUS
กินได้น้อยลง แน่นท้องบ่อย หรือปวดท้องร้าวไปหลัง เป็นอาการที่หลายคนอาจคิดว่าเกิดจากอาหาร ความเครียด หรือโรคกระเพาะ โดยเฉพาะเมื่อยังทำงานและใช้ชีวิตได้ตามปกติ แต่ถ้าอาการไม่หาย เปลี่ยนจากเดิม หรือมาพร้อมน้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ การหาสาเหตุให้ชัดมีความสำคัญกว่าการเปลี่ยนยาบรรเทาอาการไปเรื่อย ๆ
มะเร็งตับอ่อนไม่ได้มีอาการเฉพาะที่สังเกตแล้ววินิจฉัยได้ทันที และในระยะแรกอาจยังไม่มีอาการชัดเจน ตับอ่อนอยู่ลึกในช่องท้อง การตรวจจึงต้องอาศัยข้อมูลหลายด้าน ทั้งประวัติ อาการ ผลเลือด และภาพถ่ายทางการแพทย์ บางรายต้องเก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อเพื่อยืนยันว่าก้อนที่พบเป็นอะไร
หนึ่งในวิธีที่ช่วยให้แพทย์เข้าไปเห็นตับอ่อนจากระยะใกล้คือ EUS หรือการส่องกล้องร่วมกับอัลตราซาวด์ วิธีนี้สามารถใช้เข็มเก็บตัวอย่างจากรอยโรคผ่านกล้องได้ตามข้อบ่งชี้โดยไม่ต้องผ่าตัดเปิดหน้าท้อง บทความนี้จะพาไปเข้าใจมะเร็งตับอ่อนชนิด Pancreatic Ductal Adenocarcinoma และเรื่องที่ควรรู้ก่อน ระหว่าง และหลังตรวจ EUS เพื่อให้การนัดตรวจครั้งต่อไปเป็นเรื่องที่เตรียมตัวได้
ตับอ่อนอยู่ตรงไหน และ PDAC คือมะเร็งแบบใด
ตับอ่อนเป็นอวัยวะที่อยู่ด้านหลังกระเพาะอาหาร ใกล้ลำไส้เล็กส่วนต้นและหลอดเลือดสำคัญ มีหน้าที่สร้างน้ำย่อยและฮอร์โมน เช่น อินซูลินที่ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ตำแหน่งที่ลึกและมีอวัยวะอื่นอยู่รอบ ๆ ทำให้การประเมินก้อนบริเวณนี้มีรายละเอียดมากกว่าการคลำหน้าท้องเพียงอย่างเดียว
Pancreatic Ductal Adenocarcinoma หรือ PDAC เป็นมะเร็งที่เกิดจากเซลล์บริเวณท่อของตับอ่อน อยู่ในกลุ่มมะเร็งของส่วนที่สร้างน้ำย่อย และเป็นชนิดที่พบมากที่สุดของมะเร็งตับอ่อน ส่วน pancreatic neuroendocrine tumor หรือ pNET เกิดจากเซลล์อีกกลุ่มหนึ่งและมีแนวทางดูแลต่างกัน เมื่อได้รับผลตรวจจึงควรถามให้ชัดว่าพบโรคชนิดใด ไม่ใช้คำว่า “ก้อนตับอ่อน” แทนคำวินิจฉัยทั้งหมด
ก้อนในตับอ่อนก็ไม่ได้เป็นมะเร็งเสมอไป อาจเป็นถุงน้ำ การอักเสบ หรือเนื้องอกชนิดอื่น แพทย์ต้องดูภาพและข้อมูลประกอบก่อนเลือกว่าจะติดตาม ตรวจเพิ่ม หรือเก็บตัวอย่าง ผู้ที่มีผลตรวจเดิมอยู่แล้วควรนำทั้งรายงานและภาพไปพบแพทย์ เพื่อให้เปรียบเทียบได้ว่ารอยโรคเปลี่ยนแปลงอย่างไร
หากต้องการเริ่มประเมินอาการหรือทบทวนผลตรวจ สามารถดูข้อมูลของ ศูนย์ทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลธนบุรี ซึ่งมีบริการประเมินโรคตับอ่อนและการตรวจ EUS ตามข้อบ่งชี้
อาการมะเร็งตับอ่อนที่ควรสังเกต ไม่ใช่แค่ปวดท้อง
ความยากของโรคนี้คือระยะแรกอาจไม่ส่งสัญญาณชัด เมื่อมีอาการก็อาจคล้ายโรคอื่น เช่น แน่นท้อง คลื่นไส้ หรือกินได้น้อยลง สิ่งที่ควรสังเกตจึงเป็นการเปลี่ยนแปลงจากปกติของตัวเอง ความต่อเนื่อง และอาการหลายอย่างที่เกิดร่วมกัน
ปวดท้องส่วนบนหรือปวดร้าวไปหลัง
อาการปวดบริเวณท้องส่วนบนหรือกลางท้องร่วมกับปวดหลังเป็นหนึ่งในอาการที่พบได้ โดยเฉพาะเมื่อเป็นต่อเนื่องหรือรบกวนการนอน ควรเล่าให้แพทย์ฟังว่าปวดตำแหน่งไหน เริ่มเมื่อไร เกี่ยวข้องกับอาหารหรือท่าทางหรือไม่ และยาเดิมช่วยมากน้อยเพียงใด ข้อมูลเหล่านี้ช่วยแยกสาเหตุได้ดีกว่าการสรุปเองว่าเป็นโรคกระเพาะ
น้ำหนักลดและเบื่ออาหารโดยไม่มีเหตุผลชัดเจน
หากเสื้อผ้าหลวมลงทั้งที่ไม่ได้ลดอาหารหรือออกกำลังกายเพิ่ม ควรชั่งและจดน้ำหนักจริง พร้อมสังเกตว่าอิ่มเร็ว กินได้น้อย หรือมีคลื่นไส้ร่วมด้วยหรือไม่ น้ำหนักลดเกิดได้จากหลายโรค แต่การเห็นตัวเลขและช่วงเวลาชัดเจนช่วยให้แพทย์ประเมินความเปลี่ยนแปลงได้
ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะเข้ม หรืออุจจาระสีซีด
ก้อนบางตำแหน่งอาจรบกวนการไหลของน้ำดี ทำให้เกิดตัวเหลืองตาเหลือง ร่วมกับคัน ปัสสาวะสีเข้ม หรืออุจจาระสีอ่อน อาการเหล่านี้อาจเกิดจากนิ่วหรือโรคตับและท่อน้ำดีได้เช่นกัน จึงควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ ไม่ควรรอดูจนเหลืองมากหรือซื้อยารับประทานเอง
เบาหวานที่เพิ่งเกิดร่วมกับอาการผิดปกติอื่น
เบาหวานเป็นโรคที่พบได้บ่อย และคนส่วนใหญ่ที่เป็นเบาหวานไม่ได้เป็นมะเร็งตับอ่อน อย่างไรก็ตาม หากเพิ่งตรวจพบเบาหวานร่วมกับน้ำหนักลดหรืออาการทางท้อง ควรแจ้งแพทย์ให้ทราบเพื่อประเมินภาพรวม ไม่ใช่ข้อสรุปว่าต้องเป็นมะเร็งหรือทุกคนต้องส่องกล้องทันที
ใครมีความเสี่ยง และเรื่องไหนที่เปลี่ยนแปลงได้
ปัจจัยที่สัมพันธ์กับมะเร็งตับอ่อน ได้แก่ อายุที่เพิ่มขึ้น การสูบบุหรี่ ประวัติครอบครัว ความผิดปกติทางพันธุกรรมบางชนิด ภาวะอ้วน เบาหวาน และตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง การมีปัจจัยเสี่ยงไม่ได้แปลว่าจะต้องเกิดโรค และผู้ป่วยบางคนก็ไม่มีปัจจัยเสี่ยงที่ทราบมาก่อน
การหยุดสูบบุหรี่เป็นเรื่องที่ลงมือทำได้ หากเคยพยายามแล้วกลับมาสูบอีก ควรขอความช่วยเหลือเรื่องแผนเลิกบุหรี่แทนการโทษตัวเอง ส่วนประวัติครอบครัวเป็นข้อมูลที่ควรจดให้ละเอียด เช่น ญาติคนใดเป็นมะเร็งชนิดไหนและตรวจพบเมื่ออายุเท่าไร เพราะอาจช่วยให้แพทย์พิจารณาการปรึกษาด้านพันธุกรรมได้
ไม่ควรตีความว่ามะเร็งเกิดเพราะผู้ป่วยกินหรือใช้ชีวิตผิดทั้งหมด การดูแลน้ำหนัก การเคลื่อนไหวร่างกาย และอาหารที่เหมาะสมช่วยสนับสนุนสุขภาพ แต่ไม่มีอาหารหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่รับประกันว่าจะป้องกันมะเร็งตับอ่อนได้ สิ่งสำคัญคือดูแลปัจจัยที่เปลี่ยนได้และตรวจหาสาเหตุเมื่อมีอาการที่น่ากังวล
การวินิจฉัยเริ่มจากอะไร และทำไมอัลตราซาวด์ปกติอาจยังไม่พอ
แพทย์เริ่มจากซักประวัติ ตรวจร่างกาย และเลือกตรวจเลือดหรือถ่ายภาพตามอาการ อัลตราซาวด์หน้าท้องอาจช่วยประเมินตับ ถุงน้ำดี และการขยายของท่อน้ำดี แต่ภาพตับอ่อนอาจไม่ครบถ้วนจากตำแหน่งอวัยวะหรือแก๊สในลำไส้ ผลที่ไม่เห็นก้อนจึงต้องแปลร่วมกับอาการและคุณภาพของภาพ ไม่ใช่การรับรองว่าไม่มีโรคตับอ่อนทุกกรณี
CT ที่ออกแบบการถ่ายภาพสำหรับตับอ่อนช่วยดูตำแหน่งก้อน ความสัมพันธ์กับหลอดเลือด และการกระจาย ส่วน MRI หรือ MRCP ช่วยประเมินเนื้อเยื่อและระบบท่อในกรณีที่เหมาะสม การเลือกตรวจขึ้นอยู่กับสิ่งที่ต้องการทราบ ผลตรวจเดิม และสุขภาพของผู้ป่วย
หากมีโรคไตหรือประวัติแพ้สารเพิ่มความชัดของภาพ ควรแจ้งก่อนตรวจ แพทย์จะพิจารณาชนิดสารและวิธีตรวจ ไม่ควรเข้าใจว่า MRI ทุกแบบต้องฉีดสาร หรือผู้ป่วยโรคไตทำ CT และ MRI ไม่ได้ทั้งหมด EUS อาจเป็นหนึ่งในทางเลือกเพิ่มเติม แต่ยังต้องประเมินความปลอดภัยของการส่องกล้องและยาระงับความรู้สึกด้วย
ค่า CA 19-9 ไม่ใช่คำตอบเดียวของการตรวจมะเร็งตับอ่อน
CA 19-9 เป็นสารบ่งชี้ที่อาจช่วยประกอบการประเมินและติดตามในบางราย แต่ค่าอาจสูงจากโรคอื่น และผู้ป่วยมะเร็งบางคนก็ไม่ได้มีค่าสูง จึงไม่ใช้ค่าเดียววินิจฉัยหรือยืนยันว่าปลอดมะเร็ง การซื้อแพ็กเกจเจาะเลือดแล้วดูตัวเลขเองอาจทำให้กังวลเกินจริงหรือมั่นใจผิด ๆ
ก่อนรับการตรวจเพิ่ม ควรถามแพทย์ว่าผลนั้นจะช่วยตอบคำถามอะไร และจะเปลี่ยนแผนดูแลอย่างไร หากมีผลหลายโรงพยาบาลให้รวบรวมเป็นลำดับเวลา เพื่อลดการตรวจซ้ำที่ไม่จำเป็นและช่วยให้ทีมรักษาเห็นภาพต่อเนื่อง
EUS คืออะไร และช่วยตรวจตับอ่อนได้อย่างไร
EUS ย่อมาจาก Endoscopic Ultrasound เป็นการใช้กล้องส่องทางเดินอาหารที่มีหัวอัลตราซาวด์บริเวณปลายกล้อง ในการตรวจตับอ่อนแพทย์สอดกล้องผ่านปากไปยังกระเพาะอาหารและลำไส้เล็กส่วนต้น ทำให้หัวตรวจอยู่ใกล้ตับอ่อนมากกว่าการตรวจจากผิวหน้าท้อง จึงช่วยเห็นรายละเอียดของรอยโรคและบริเวณใกล้เคียงได้
จุดที่ต่างจากการส่องกล้องกระเพาะอาหารทั่วไปคือ EUS ใช้คลื่นเสียงสร้างภาพของอวัยวะนอกผนังทางเดินอาหารด้วย ส่วนกล้องกระเพาะทั่วไปเน้นดูเยื่อบุด้านใน การตรวจสองแบบจึงตอบคำถามต่างกัน ผู้ป่วยควรทราบชื่อหัตถการที่นัดและถามว่าแพทย์วางแผนดูภาพอย่างเดียวหรืออาจเก็บตัวอย่างด้วย
EUS มีประโยชน์เมื่อแพทย์ต้องการข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับก้อนหรือถุงน้ำ ประเมินบริเวณใกล้เคียง หรือเก็บตัวอย่างเพื่อหาคำวินิจฉัย แต่ CT และ MRI ยังมีบทบาทในการดูภาพรวมและระยะโรค การตรวจจากใกล้ไม่ได้หมายความว่า EUS เหนือกว่าวิธีอื่นทุกด้าน หรือให้ผลแน่นอนโดยไม่ขึ้นกับขนาดและตำแหน่งรอยโรค
ผู้ที่ได้รับคำแนะนำให้ตรวจสามารถสอบถามรายละเอียดผ่าน ศูนย์ทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลธนบุรี พร้อมส่งข้อมูลผลตรวจเดิมให้ทีมรักษาพิจารณาตามช่องทางของโรงพยาบาล
เก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อผ่านกล้องโดยไม่ต้องผ่าตัดเปิดหน้าท้อง
เมื่อมีข้อบ่งชี้ แพทย์ใช้เข็มผ่านช่องของกล้องและอาศัยภาพอัลตราซาวด์นำทางไปยังรอยโรค เพื่อเก็บเซลล์หรือเนื้อเยื่อ วิธีที่อาจได้ยินคือ EUS-FNA และ EUS-FNB ซึ่งต่างกันในลักษณะตัวอย่างที่ต้องการ ทีมรักษาเลือกให้เหมาะกับคำถามทางการแพทย์
ตัวอย่างจะส่งให้พยาธิแพทย์ตรวจ การเห็นก้อนจากภาพและการยืนยันชนิดเซลล์เป็นข้อมูลคนละส่วน จึงอาจต้องรอผลก่อนสรุปแผนรักษา หากตัวอย่างไม่เพียงพอหรือไม่สอดคล้องกับภาพและอาการ แพทย์อาจพิจารณาตรวจซ้ำหรือตรวจวิธีอื่น ผลที่ยังไม่พบเซลล์มะเร็งจากตัวอย่างครั้งหนึ่งไม่ได้ลบข้อสงสัยทุกกรณี
การตรวจ EUS เพื่อวินิจฉัยและเก็บตัวอย่างไม่ได้เป็นการเอาก้อนมะเร็งออก ผู้ป่วยจึงควรแยกให้ออกว่า “ไม่ต้องผ่าตัดเพื่อเก็บตัวอย่าง” ต่างจาก “ไม่ต้องผ่าตัดเพื่อรักษา” การรักษาหลังทราบผลยังต้องพิจารณาชนิดและระยะโรค
ก่อนตรวจ EUS เตรียมตัวอย่างไรให้พร้อม
การเตรียมตัวควรยึดเอกสารนัดและคำแนะนำของทีมรักษาเป็นหลัก โดยเฉพาะเวลาเริ่มงดอาหารและเครื่องดื่ม โดยทั่วไปอาจต้องงดก่อนตรวจอย่างน้อยหกชั่วโมง แต่รายละเอียดอาจเปลี่ยนตามชนิดอาหาร ยาระงับความรู้สึก และโรคประจำตัว หากคำแนะนำไม่ชัด ควรโทรถามก่อนวันนัด ไม่เดาเวลาเอง
แจ้งชื่อและขนาดยาทุกชนิด โดยเฉพาะยาต้านเกล็ดเลือด ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาเบาหวานและอินซูลิน รวมถึงอาหารเสริมและสมุนไพร แพทย์จะวางแผนว่าจะใช้ หยุด หรือปรับอะไรตามชนิดยาและการเก็บตัวอย่าง ไม่ควรงดยากลุ่ม “ละลายลิ่มเลือด” หรือยาเบาหวานทั้งหมดด้วยตัวเอง เพราะคำเรียกรวมไม่ได้บอกความเสี่ยงของยาแต่ละชนิด
นำผลเลือด รายงานภาพถ่าย และข้อมูลการแพ้ยาไปด้วย พร้อมแจ้งโรคหัวใจ โรคปอด ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ หรือประสบการณ์ผิดปกติจากการให้ยาระงับความรู้สึกครั้งก่อน หากมีฟันปลอมควรแจ้งเจ้าหน้าที่เพื่อเตรียมถอดตามขั้นตอน
ควรมีญาติหรือผู้ดูแลมารับกลับ เนื่องจากยาที่ใช้ระหว่างตรวจอาจทำให้การตัดสินใจและการเคลื่อนไหวยังไม่ปกติ วางแผนการเดินทางและคนดูแลหลังกลับบ้านล่วงหน้า หากทีมพยาบาลโทรทบทวนการเตรียมตัว ให้ใช้โอกาสนั้นยืนยันเรื่องยาและเวลา ไม่เก็บคำถามไว้จนถึงหน้าห้องตรวจ
ระหว่างตรวจและหลังตรวจ EUS จะเกิดอะไรขึ้นบ้าง
วันตรวจเจ้าหน้าที่ประเมินสัญญาณชีพ ทบทวนประวัติและความพร้อม อาจมีการตรวจเลือด เปิดเส้นให้น้ำเกลือ และประเมินโดยทีมดูแลยาระงับความรู้สึกตามแผน ผู้ป่วยเปลี่ยนชุดและจัดท่าเพื่อส่องกล้อง ระยะเวลาตรวจโดยทั่วไปประมาณ 30–60 นาที แต่การเก็บตัวอย่างหรือหัตถการเพิ่มเติมอาจใช้เวลาต่างออกไป
หลังตรวจจะพักจนรู้สึกตัวดีและผ่านเกณฑ์ความปลอดภัย ไม่ควรนับเวลาพักฟื้นเป็นกฎตายตัวว่าครบหนึ่งชั่วโมงแล้วกลับได้ทุกคน บางรายกลับบ้านได้ ขณะที่บางรายต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อสังเกตอาการ ขึ้นอยู่กับหัตถการ โรคประจำตัว และการประเมินของแพทย์
แพทย์อาจอธิบายภาพที่เห็นเบื้องต้นได้ก่อน แต่ผลเซลล์หรือเนื้อเยื่อต้องรอการตรวจจากห้องปฏิบัติการ ผลอาจใช้เวลาประมาณสามวันทำการหรือมากกว่า ควรยืนยันกับทีมรักษาอีกครั้ง เพราะบางตัวอย่างต้องตรวจเพิ่มเติม สิ่งที่ควรถามก่อนกลับคือวันรับผล วิธีติดต่อ และขั้นตอนถัดไปหากผลยังไม่ชัด
เมื่อกลับบ้าน ให้รับประทานอาหารและกลับมาใช้ยาตามคำแนะนำเฉพาะราย หลีกเลี่ยงการขับรถหรือกิจกรรมที่ต้องตัดสินใจสำคัญในช่วงที่ทีมรักษากำหนดหลังได้รับยาระงับความรู้สึก และเก็บใบคำแนะนำไว้กับผู้ดูแล ไม่ใช่ให้ผู้ป่วยที่ยังง่วงเป็นคนจำรายละเอียดทั้งหมด
EUS มีความเสี่ยงอะไร และอาการแบบไหนต้องรีบติดต่อโรงพยาบาล
การส่องกล้องอาจทำให้เจ็บคอหรือไม่สบายท้องเล็กน้อย ส่วนภาวะแทรกซ้อนที่ต้องอธิบายก่อนตรวจ ได้แก่ เลือดออก การติดเชื้อ ผนังทางเดินอาหารทะลุ และตับอ่อนอักเสบ โดยเฉพาะเมื่อมีการเจาะเก็บตัวอย่าง รวมถึงความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก การบอกว่าไม่ต้องผ่าตัดจึงไม่เท่ากับไม่มีความเสี่ยง
หากหลังตรวจมีไข้ ปวดท้องรุนแรงหรือปวดต่อเนื่อง อาเจียนมาก อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ เจ็บหน้าอก หรือหายใจลำบาก ควรติดต่อทีมรักษาหรือไปห้องฉุกเฉิน ไม่ควรคิดว่าเป็นผลปกติที่ต้องทนรอให้หายเอง [6]
ก่อนกลับให้ถามว่าอาการเล็กน้อยแบบไหนเฝ้าดูได้ และใช้หมายเลขใดเมื่อมีปัญหา หากยังมีอาการง่วง ผู้ดูแลควรฟังคำแนะนำร่วมด้วย สามารถดู ช่องทางติดต่อโรงพยาบาลธนบุรี เพื่อเตรียมข้อมูลติดต่อไว้ล่วงหน้า
ถ้าวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งตับอ่อน รักษาได้อย่างไร
แผนรักษาขึ้นกับชนิดมะเร็ง ระยะ ความสัมพันธ์ของก้อนกับหลอดเลือด การกระจาย และสุขภาพโดยรวม ทีมรักษาอาจประกอบด้วยแพทย์ทางเดินอาหาร ศัลยแพทย์ แพทย์มะเร็งวิทยา รังสีแพทย์ และพยาธิแพทย์ เพื่อช่วยแปลผลตรวจและวางลำดับการรักษา
บางรายสามารถผ่าตัดเอาก้อนออกได้ บางรายต้องให้ยาก่อนแล้วประเมินใหม่ และบางรายใช้การรักษาเพื่อควบคุมโรคโดยไม่ผ่าตัด เคมีบำบัดมีบทบาทสำคัญ ส่วนรังสีรักษา ยามุ่งเป้า หรือภูมิคุ้มกันบำบัดใช้ในผู้ป่วยที่เหมาะสม การตรวจพันธุกรรมหรือชีวโมเลกุลอาจช่วยเลือกทางรักษาในบางราย แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกคนจะใช้ยาเฉพาะชนิดได้
การดูแลอาการปวด ภาวะน้ำดีอุดตัน การกิน และโภชนาการควรทำควบคู่กัน การดูแลประคับประคองช่วยลดความทุกข์และสนับสนุนคุณภาพชีวิต สามารถเริ่มร่วมกับการรักษามะเร็งได้ ไม่ใช่การหยุดดูแลผู้ป่วย
ตัวเลขการรอดชีวิตจากงานวิจัยเป็นข้อมูลของผู้ป่วยเป็นกลุ่ม ไม่ใช่คำทำนายสำหรับคนใดคนหนึ่ง หากได้รับคำวินิจฉัย ควรถามถึงเป้าหมาย แผนที่เหมาะกับตัวเอง และสิ่งที่ประเมินได้หลังเริ่มรักษา แทนการนำสถิติที่อ่านจากอินเทอร์เน็ตมาตัดสินอนาคตทั้งหมด
ไม่มีอาการ ต้องตรวจคัดกรองมะเร็งตับอ่อนหรือไม่
สำหรับคนไม่มีอาการและไม่มีความเสี่ยงสูงทางพันธุกรรมหรือครอบครัว ยังไม่แนะนำให้ตรวจคัดกรองมะเร็งตับอ่อนเป็นกิจวัตรด้วย CT MRI EUS หรือสารบ่งชี้ในเลือด เพราะต้องชั่งประโยชน์กับผลบวกลวงและความเสี่ยงจากการตรวจหรือหัตถการต่อเนื่อง [8]
ผู้ที่มีญาติใกล้ชิดหลายคนเป็นมะเร็งตับอ่อน หรือทราบว่ามีความผิดปกติทางพันธุกรรมที่เกี่ยวข้อง ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการประเมินความเสี่ยงและแผนเฝ้าระวังเฉพาะบุคคล ส่วนถุงน้ำหรือรอยโรคที่พบโดยบังเอิญต้องแปลตามชนิดและลักษณะ ไม่ใช่ทุกก้อนต้องเจาะหรือตัดออก
การคัดกรองคนไม่มีอาการกับการตรวจหาสาเหตุในคนที่มีอาการเป็นคนละสถานการณ์ หากมีตัวเหลือง น้ำหนักลด หรือปวดต่อเนื่อง ไม่ควรนำคำว่า “ไม่แนะนำคัดกรอง” มาเป็นเหตุให้เลื่อนการพบแพทย์
อย่าปล่อยให้อาการที่เปลี่ยนไปกลายเป็นเรื่องที่ชิน
เราไม่จำเป็นต้องคิดถึงมะเร็งทุกครั้งที่ปวดท้อง แต่ควรให้ความสำคัญเมื่ออาการไม่เหมือนเดิม เป็นต่อเนื่อง หรือมีหลายอาการร่วมกัน การจดน้ำหนัก ช่วงเวลาปวด สีปัสสาวะและอุจจาระ รวมถึงประวัติครอบครัว ช่วยให้การพบแพทย์มีข้อมูลที่ใช้ตัดสินใจได้
EUS เป็นเครื่องมือหนึ่งที่ช่วยเห็นรายละเอียดและเก็บตัวอย่างจากตับอ่อนโดยไม่ต้องผ่าตัดเปิดหน้าท้อง เมื่อมีข้อบ่งชี้ สิ่งที่ทำให้การตรวจมีประโยชน์คือการเลือกอย่างเหมาะสม เตรียมตัวครบ และติดตามผลจนมีแผนดูแลชัดเจน หากต้องการประเมินอาการหรือสอบถามการตรวจ สามารถติดต่อ ศูนย์ทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลธนบุรี หรือดู ช่องทางนัดหมายและติดต่อโรงพยาบาล
